Ở độ tuổi từ 30 đến 55, khi guồng quay công việc và cuộc sống tại những khu vực đô thị năng động như Quận 7 ngày càng hối hả, nhiều người thường bỏ quên việc lắng nghe cơ thể. Những dấu hiệu mệt mỏi, sụt năng lượng hay khát nước thường xuyên đôi khi lại là tín hiệu cảnh báo về rối loạn chuyển hóa liên quan đến nồng độ đường trong máu. Hormon insulin là một chất nội tiết do tuyến tụy sản xuất, đóng vai trò then chốt trong việc đưa đường (glucose) từ máu vào các tế bào để tạo ra năng lượng. Khi quá trình này gặp trục trặc, lượng đường sẽ tích tụ, tạo tiền đề cho các vấn đề sức khỏe mãn tính.

Hormone insulin là gì?

Hormone insulin là một loại nội tiết tố thiết yếu do các tế bào beta của tuyến tụy tiết ra. Nhiệm vụ trọng tâm của hormone này là điều chỉnh quá trình chuyển hóa carbohydrate, chất béo và protein, giúp đưa glucose từ máu vào tế bào để tạo năng lượng hoạt động cho toàn bộ cơ thể.

Theo các thông tin y khoa từ MSD Manual và Cleveland Clinic (Nguồn tham khảo), insulin có các đặc điểm cốt lõi sau:

• Nguồn gốc: Sản xuất tại tuyến tụy (cụ thể là tế bào beta).

• Chức năng chính: Chìa khóa mở cửa tế bào để hấp thụ glucose.

• Dạng lưu trữ: Kích thích gan và cơ bắp lưu trữ lượng glucose dư thừa dưới dạng glycogen dự trữ.

Hormon insulin kiểm soát lượng đường trong máu như thế nào?

Sau mỗi bữa ăn, thức ăn được phân giải thành đường (glucose) và hấp thụ vào máu. Khi nồng độ đường trong máu tăng lên, tuyến tụy sẽ nhận được tín hiệu và giải phóng insulin.

Hormone này hoạt động tương tự như một chiếc "chìa khóa". Nó gắn vào các thụ thể trên bề mặt tế bào, mở ra các kênh để glucose có thể tiến vào bên trong cơ bắp, mỡ và các mô khác. Khi đường đi vào tế bào thành công, nồng độ đường trong máu sẽ hạ xuống mức ổn định.

Xem thêm: Cơ chế hoạt động của Insulin

Kháng insulin là gì và mối liên hệ với nguyên nhân bệnh tiểu đường?

Kháng insulin là tình trạng các tế bào ở cơ bắp, mỡ và gan giảm độ nhạy cảm, không phản ứng hiệu quả với insulin. Hậu quả là glucose không thể xâm nhập vào tế bào một cách dễ dàng và tiếp tục tồn đọng trong máu.

Để bù đắp, tuyến tụy phải hoạt động gắng sức để sản xuất ngày càng nhiều insulin hơn. Theo thời gian, các tế bào beta của tuyến tụy sẽ suy yếu hoặc bị tổn thương, dẫn đến việc sản xuất insulin không còn đủ để đáp ứng nhu cầu của cơ thể.

Tình trạng này chính là một trong những nguyên nhân bệnh tiểu đường tuýp 2 phổ biến. Nồng độ đường trong máu duy trì ở mức cao kéo dài sẽ gây ảnh hưởng tiêu cực đến hệ thống mạch máu, thần kinh và các cơ quan nội tạng khác.

Làm thế nào để cải thiện độ nhạy insulin một cách tự nhiên?

Việc xây dựng một lối sống khoa học là nền tảng để duy trì độ nhạy insulin và kiểm soát các nguy cơ mắc bệnh tiểu đường. Các biện pháp thay đổi thói quen sinh hoạt mang tính cá thể hóa luôn được ưu tiên:

• Chế độ dinh dưỡng cân bằng: Hạn chế tiêu thụ các thực phẩm chứa nhiều đường tinh luyện (nước ngọt có ga, các loại bánh kẹo…) và tinh bột hấp thu nhanh (cơm trắng, bánh mì trắng…). Ưu tiên bổ sung chất xơ từ rau xanh, các loại đậu và ngũ cốc nguyên hạt.

• Tăng cường vận động: Hoạt động thể chất thường xuyên giúp cơ bắp sử dụng glucose hiệu quả hơn, từ đó giảm áp lực sản xuất insulin lên tuyến tụy. Các bài tập rèn luyện sức bền hoặc aerobic đều mang lại lợi ích tích cực.

• Quản lý giấc ngủ và căng thẳng: Tình trạng căng thẳng kéo dài hoặc thiếu ngủ mãn tính kích thích cơ thể tiết ra cortisol – một loại hormone có thể gây cản trở hoạt động của insulin.

Khi nào cần đi kiểm tra và đánh giá chức năng chuyển hóa đường?

Các dấu hiệu cảnh báo cơ thể đang gặp vấn đề về chuyển hóa đường thường tiến triển âm thầm. Để hiểu rõ hơn, chúng ta cần nắm bắt cơ chế sinh học đằng sau những biểu hiện tưởng chừng đơn giản này:

Đi tiểu nhiều lần trong ngày 

Khi nồng độ đường trong máu tăng cao, thận phải làm việc vất vả hơn để lọc lượng đường dư thừa. Quá trình này kéo theo một lượng nước lớn ra khỏi cơ thể thông qua đường tiểu. Do đó, bạn sẽ có cảm giác buồn tiểu và phải đi vệ sinh với tần suất dày đặc hơn người bình thường.

Khát nước liên tục 

Triệu chứng này là hệ quả tất yếu của việc đi tiểu quá nhiều. Khi cơ thể bị mất đi một lượng lớn nước. Lúc này, não bộ sẽ phát ra tín hiệu kích thích cảm giác khát liên tục để nhắc nhở bạn uống nước để bù đắp.

Thường xuyên mệt mỏi

Đường (glucose) là nguồn nhiên liệu cốt lõi cho mọi hoạt động của tế bào. Khi hormone insulin hoạt động kém hiệu quả, đường bị kẹt lại trong máu thay vì đi vào các tế bào cơ bắp và mô. Tế bào bị thiếu hụt năng lượng từ bên trong, gây ra cảm giác kiệt sức dù bạn vẫn ăn uống đầy đủ.

Tầm nhìn mờ

Tế bào của thủy tinh thể và võng mạc là một trong những tế bào đặc biệt cho phép đường trực tiếp vào trong không qua insulin vì thế lượng đường trong máu tăng cao sẽ gây ra sự dịch chuyển chất lỏng vào trong thủy tinh thể của mắt. Sự tích tụ này làm thủy tinh thể bị phồng lên và thay đổi hình dạng vật lý ban đầu. Từ đó, khả năng lấy nét của mắt bị suy giảm, khiến người bệnh tiểu đường nhìn mọi vật trở nên nhòe đi.

Lời khuyên của PGS.TS.BS Huỳnh Kim Phượng, Giám đốc Y khoa Phòng khám SIHG

Khi cơ thể lên tiếng qua các dấu hiệu như khát nước liên tục hay đi tiểu nhiều, đó là lúc hoạt động của hormone insulin đang gặp trục trặc. Tình trạng kháng insulin hoặc tuyến tụy suy giảm chức năng tiết insulin sẽ khiến đường kẹt lại trong máu thay vì đi vào tế bào, từ đó tạo tiền đề cho các vấn đề sức khỏe mãn tính.

Thay vì lo âu hay áp dụng các mẹo truyền miệng, bạn hãy đi gặp bác sĩ để thực hiện các xét nghiệm cần thiết để đánh giá trực tiếp độ nhạy insulin và chỉ số đường huyết. Dựa trên kết quả lâm sàng, bác sĩ sẽ đưa ra phác đồ theo dõi và chăm sóc được cá thể hóa theo từng điều kiện của khách hàng.

PGS.TS.BS. Huỳnh Kim Phượng là Bác sĩ chuyên khoa Nội tổng quát – Nội Tim mạch với hơn 35 năm kinh nghiệm trong thăm khám, chẩn đoán và điều trị.
Bác sĩ nguyên là Trưởng khoa Trung tâm Chăm sóc Sức khỏe theo yêu cầu – Bệnh viện Chợ Rẫy, 

Hiện Bác sĩ đang giảng dạy tại Đại học Y Dược TP.HCM, Đại học Y Phạm Ngọc Thạch và Đại học Y Dược Cần Thơ đồng thời là giám đốc y khoa tại Phòng khám Đa khoa SIHG Quận 7.