Nhiều người thường bỏ qua những cơn tức ngực thoáng qua hay cảm giác hụt hơi khi leo cầu thang, cho rằng đó chỉ là dấu hiệu của tuổi tác hoặc sự mệt mỏi thông thường. Tuy nhiên, đây có thể là những tín hiệu cầu cứu từ trái tim.

Bệnh van tim, bao gồm hẹp và hở van, thường diễn tiến âm thầm trong nhiều năm. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu bệnh van tim ngay từ giai đoạn đầu là yếu tố then chốt giúp ngăn chặn biến chứng suy tim nguy hiểm, bảo vệ sức khỏe hệ tuần hoàn.

Bệnh van tim và hiện tượng hở van tim là gì?

Tim có 4 van chính (van 2 lá, van 3 lá, van động mạch chủ, van động mạch phổi) hoạt động như những cánh cửa một chiều, giúp máu lưu thông đúng hướng giữa các buồng tim và đi nuôi cơ thể.

Hiện tượng hở van tim xảy ra khi các van này đóng không kín. Thay vì được bơm đi toàn bộ, một lượng máu sẽ trào ngược trở lại buồng tim trước đó. Tình trạng này buộc tim phải co bóp mạnh hơn và nhanh hơn để bù đắp lượng máu thiếu hụt, lâu ngày dẫn đến giãn buồng tim và suy tim.

Ngược lại, hẹp van tim là khi các lá van trở nên dày, cứng hoặc dính lại với nhau, làm hẹp lỗ van, cản trở dòng máu đi qua. Dù là hẹp hay hở, bệnh lý van tim đều gây áp lực lớn lên hệ thống tim mạch.

5 Triệu chứng hở van tim và bệnh van tim điển hình cần cảnh giác

Mức độ nghiêm trọng của triệu chứng không phải lúc nào cũng tương đồng với mức độ tổn thương van. Nhiều người bị hở van tim nặng nhưng cơ thể tự thích nghi nên ít cảm thấy khó chịu, trong khi những người khác bệnh nhẹ lại có biểu hiện rõ ràng.

Dưới đây là danh sách các triệu chứng hở van tim và bệnh van tim phổ biến nhất mà bệnh nhân cần đặc biệt lưu ý:

Khó thở - Dấu hiệu phổ biến nhất

Đây thường là dấu hiệu đầu tiên cảnh báo chức năng tim đang suy giảm. Người bệnh thường cảm thấy thiếu không khí, hụt hơi khi gắng sức như leo cầu thang, mang vác vật nặng hoặc đi bộ nhanh.

Ở giai đoạn muộn hơn, tình trạng khó thở có thể xuất hiện ngay cả khi nghỉ ngơi hoặc nằm đầu thấp (tư thế nằm dùng gối thấp hoặc không dùng gối). Nhiều bệnh nhân gặp phải cơn khó thở kịch phát về đêm, buộc phải ngồi dậy để thở mới cảm thấy dễ chịu hơn.

Đau thắt ngực hoặc tức nặng vùng ngực

Cảm giác đè nặng, thắt chặt ngay sau xương ức hoặc vùng ngực trái là một trong những dấu hiệu bệnh van tim thường gặp. Cơn đau xảy ra do cơ tim phải làm việc quá tải hoặc do lượng máu nuôi tim bị giảm sút.

Khác với các cơn đau nhói thoáng qua, cơn đau thắt ngực do bệnh van tim thường xuất hiện khi gắng sức và giảm khi nghỉ ngơi. Cơn đau có thể lan ra cánh tay trái, lên cổ hoặc xuống vùng thượng vị.

Rối loạn nhịp tim (Đánh trống ngực)

Người bệnh thường mô tả cảm giác tim đập nhanh bất thường, đập mạnh "thình thịch" trong lồng ngực, hoặc cảm giác tim bị "bỏ nhịp".

Đây là triệu chứng hở van tim rất điển hình, thường liên quan đến tình trạng rung nhĩ. Rối loạn nhịp tim không chỉ gây lo lắng mà còn làm tăng nguy cơ hình thành cục máu đông trong buồng tim, dẫn đến biến chứng đột quỵ.

Mệt mỏi và suy giảm khả năng gắng sức

Cơ thể luôn trong trạng thái uể oải, thiếu năng lượng ngay cả khi làm những công việc nhẹ nhàng hàng ngày. Một số người bệnh tìm kiếm thông tin về "triệu chứng hở van tim gây mệt mỏi" vì cảm thấy sức khỏe sa sút không rõ nguyên nhân.

Nguyên nhân là do tim không bơm đủ máu giàu oxy đến các cơ quan, đặc biệt là cơ bắp, khiến người bệnh nhanh chóng kiệt sức. Tình trạng thiếu máu não cũng có thể gây ra chóng mặt, hoa mắt, thậm chí ngất xỉu khi thay đổi tư thế đột ngột.

Phù nề mắt cá chân và bàn chân

Khi bệnh van tim tiến triển dẫn đến suy tim phải, máu sẽ bị ứ trệ tại hệ thống tĩnh mạch ngoại vi. Dịch thoát ra ngoài mô kẽ gây phù nề, thường thấy rõ nhất ở mắt cá chân, bàn chân hoặc cẳng chân vào cuối ngày. Khi ấn vào vùng phù sẽ thấy lõm xuống và lâu đàn hồi trở lại.

Làm sao phân biệt cơn đau do bệnh van tim với các bệnh lý khác?

Đau ngực là triệu chứng dễ gây nhầm lẫn. Việc phân biệt sơ bộ tính chất cơn đau giúp người bệnh định hướng được mức độ khẩn cấp để đi khám kịp thời.

Lưu ý: Bảng so sánh chỉ mang tính chất tham khảo. Mọi cơn đau ngực bất thường đều cần được bác sĩ chuyên khoa thăm khám để chẩn đoán chính xác.

Khi nào cần thăm khám bác sĩ chuyên khoa ngay?

Bệnh lý van tim nếu không được kiểm soát có thể dẫn đến các biến cố cấp tính đe dọa tính mạng. Người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế gần nhất hoặc Phòng khám Đa khoa SIHG nếu xuất hiện các dấu hiệu báo động sau:

• Đau ngực dữ dội, kéo dài trên 15 phút và không thuyên giảm khi nghỉ ngơi.

• Khó thở dữ dội, vã mồ hôi lạnh, môi và đầu ngón tay tím tái.

• Ngất xỉu đột ngột hoặc mất ý thức thoáng qua.

• Tim đập loạn nhịp, cảm giác hồi hộp dồn dập kèm theo chóng mặt, xây xẩm.

• Ho ra máu hoặc khạc đờm có bọt hồng.

Lời khuyên từ Chuyên gia của Phòng khám Đa khoa SIHG

Theo PGS.TS.BS Huỳnh Kim Phượng - Chuyên khoa Nội Tim Mạch - Phòng khám Đa khoa SIHG, bệnh van tim ở giai đoạn sớm thường rất khó phát hiện nếu chỉ dựa vào triệu chứng lâm sàng. Nhiều bệnh nhân chỉ tình cờ phát hiện bệnh khi đi khám sức khỏe định kỳ hoặc khi bệnh đã có biến chứng.

Để bảo vệ sức khỏe trái tim, người dân, đặc biệt là những người có yếu tố nguy cơ (tăng huyết áp, tiền sử gia đình, người lớn tuổi), nên thực hiện tầm soát tim mạch định kỳ. Các phương pháp chẩn đoán hình ảnh hiện đại như Siêu âm bằng máy siêu âm đa năng V8, Điện tâm đồ (ECG) tại Phòng khám Đa khoa SIHG có thể giúp phát hiện sớm các bất thường về cấu trúc và chức năng van tim.

Bên cạnh việc tuân thủ lịch tái khám, người bệnh cần duy trì lối sống lành mạnh, hạn chế muối, bỏ thuốc lá và kiểm soát tốt cân nặng để ngăn ngừa bệnh tiến triển mãn tính nặng hơn. Tuyệt đối không tự ý mua thuốc điều trị khi chưa có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa.

Cố vấn chuyên môn cho bài viết

PGS.TS.BS. Huỳnh Kim Phượng là Bác sĩ chuyên khoa Nội tổng quát – Nội Tim mạch với hơn 35 năm kinh nghiệm trong thăm khám, chẩn đoán và điều trị.
Bác sĩ nguyên là Trưởng khoa Trung tâm Chăm sóc Sức khỏe theo yêu cầu – Bệnh viện Chợ Rẫy, 

Hiện Bác sĩ đang giảng dạy tại Đại học Y Dược TP.HCM, Đại học Y Phạm Ngọc Thạch và Đại học Y Dược Cần Thơ đồng thời là giám đốc y khoa tại Phòng khám Đa khoa SIHG Quận 7.