Rau củ nhiều tinh bột như khoai tây, khoai lang, ngô, củ dền có thể làm đường huyết tăng nhanh. Xem danh sách rau củ cần hạn chế, khẩu phần cụ thể và thực đơn mẫu cho người tiểu đường.
Người tiểu đường không cần kiêng hoàn toàn rau củ, nhưng cần kiểm soát lượng các loại củ giàu tinh bột (khoai tây, khoai lang, khoai môn, ngô, sắn, đậu Hà Lan…). Rau lá xanh và rau ít tinh bột có thể ăn thoải mái hơn. Điều quan trọng là ăn bao nhiêu, chế biến thế nào và ăn cùng món gì.
Vì sao chế độ ăn "toàn rau củ" vẫn có thể làm tăng đường huyết?
Nhiều người nghĩ rau củ luôn an toàn. Thực tế, một số loại chứa nhiều tinh bột (carbohydrate). Khi vào cơ thể, tinh bột được phân giải thành glucose rồi đi vào máu. Ở người tiểu đường, insulin thiếu hoặc kém hiệu quả nên lượng glucose này không được đưa vào tế bào kịp, khiến đường huyết sau ăn tăng cao.
Hai chỉ số giúp bạn hiểu điều này:
Chỉ số đường huyết (GI): cho biết thực phẩm làm đường huyết tăng nhanh đến đâu. GI cao (trên 70) là tăng nhanh, thấp (dưới 55) là tăng chậm. Xem thêm.
Tải lượng đường huyết (GL):tính cả khẩu phần thực tế bạn ăn. GL = GI × lượng carbohydrate trong khẩu phần ÷ 100. GL thấp (dưới 10) thường ít ảnh hưởng, từ 20 trở lên là cao. Xem thêm.
Ví dụ dễ hiểu: bí đỏ và củ dền có GI khá cao nhưng lượng carbohydrate trong một khẩu phần nhỏ lại thấp, nên GL thấp. Vì vậy ăn một lượng vừa phải thường không sao. Ngược lại, một củ khoai tây lớn hoặc một bát khoai nghiền thì GL tăng cao rất nhanh. Đây là lý do nhiều chuyên gia khuyên: không cần kiêng cực đoan, mà chỉ cần kiểm soát khẩu phần.
8 loại rau củ người tiểu đường cần hạn chế
Rau củ
Vì sao cần lưu ý
Cách ăn an toàn hơn
Khoai tây
Tinh bột cao, GI cao, nhất là khi nghiền, chiên, nướng
Luộc cả vỏ, để nguội, ăn lượng nhỏ, tính vào phần tinh bột của bữa
Khoai lang
Nhiều carbohydrate; nướng làm GI tăng mạnh
Luộc hoặc hấp, ưu tiên loại ruột tím/cam, ăn thay một phần cơm
Ngô (bắp) ngọt
Giàu tinh bột và đường tự nhiên
Ăn nửa bắp luộc, không ăn kèm cơm, không dùng ngô đóng hộp có đường
Khoai môn
Tinh bột cao, dễ ăn quá nhiều vì bùi, no lâu
Hấp, ăn 1–2 miếng nhỏ, không nấu canh nhừ hoặc nấu thành chè
Sắn (khoai mì)
Rất giàu tinh bột, GI cao
Nên hạn chế tối đa
Đậu Hà Lan
Carbohydrate khá cao so với rau xanh
Dùng ít, như món phụ
Củ dền
GI trung bình–cao, có đường tự nhiên
Ăn vài lát luộc; tránh uống nước ép đậm đặc
Bí đỏ
GI cao nhưng GL thấp ở khẩu phần nhỏ
Khoảng 1 nắm tay luộc/hấp hoặc nấu cùng thịt, xương, không nấu thành súp sánh đặc hoặc chè
Lưu ý: chỉ số GI của cùng một loại có thể khác nhau tùy giống, độ chín, cách nấu và cả đường huyết cơ bản của từng người. Bảng trên là hướng dẫn chung, không phải con số tuyệt đối.
Phương pháp chế biến làm "xấu đi" cả rau tốt
Nghiền, xay nhuyễn, nấu nhừ, ép lấy nước: phá vỡ chất xơ, đường hấp thu nhanh hơn. Nước ép rau củ không thay thế được rau củ nguyên.
Chiên, nướng ở nhiệt cao: tăng GI và thêm chất béo bão hòa/calo.
Thêm đường, mật, sốt ngọt: các món như khoai lang chiên giòn, bí đỏ sốt ngọt.
Vì vậy, thực đơn nên được cá thể hóa dựa trên tình trạng thực tế. Tiểu đường là bệnh lý mãn tính, cần theo dõi lâu dài thay vì áp dụng một chế độ chung cho mọi người.
Kết luận
Người tiểu đường không phải kiêng sạch rau củ, mà cần phân biệt rau ít tinh bột (ăn thoải mái) với các loại củ giàu tinh bột (ăn có kiểm soát). Nắm vững GI, GL, khẩu phần và cách chế biến sẽ giúp bạn linh hoạt hơn mà vẫn giữ đường huyết ổn định.
Cố vấn chuyên môn cho bài viết
PGS.TS.BS. Huỳnh Kim Phượng là Bác sĩ chuyên khoa Nội tổng quát – Nội Tim mạch với hơn 35 năm kinh nghiệm trong thăm khám, chẩn đoán và điều trị. Bác sĩ nguyên là Trưởng khoa Trung tâm Chăm sóc Sức khỏe theo yêu cầu – Bệnh viện Chợ Rẫy. Hiện Bác sĩ đang là giảng viên thỉnh giảng tại Đại học Y Dược TP.HCM đồng thời là giám đốc y khoa tại Phòng khám Đa khoa SIHG Quận 7.
Khám Tim Mạch Quận 7 cùng PGS.TS.BS Huỳnh Kim Phượng
SIHG – Người bạn sức khỏe của doanh nghiệp
Những thông tin cần biết về vi khuẩn HP và dấu hiệu nhận biết sớm
Gợi ý cho bạn
Tâm lý bệnh nhân tiểu đường: diễn biến và nỗi lo
Tâm lý bệnh nhân tiểu đường thay đổi ra sao từ lúc nhận tin? Tìm hiểu cảm xúc, nỗi lo và hành động thường gặp khi dần sống chung với bệnh.
Mất ngủ mãn tính là gì? Dấu hiệu và nguyên nhân thường gặp
Mất ngủ mãn tính là tình trạng khó ngủ kéo dài, ảnh hưởng sinh hoạt ban ngày. Bài viết nêu dấu hiệu, nguyên nhân thường gặp và thời điểm nên gặp bác sĩ.
Rối loạn lo âu bệnh tật là gì? Dấu hiệu, nguyên nhân và khi nào cần đi khám
Rối loạn lo âu bệnh tật là nỗi lo kéo dài về việc mắc bệnh nặng dù khám bình thường. Tìm hiểu dấu hiệu, nguyên nhân và khi nào nên đi khám.
Lo âu ở người mắc bệnh mãn tính không lây nhiễm
Tìm hiểu vì sao người mắc bệnh mãn tính không lây nhiễm dễ lo âu, dấu hiệu nhận biết và thời điểm nên gặp bác sĩ để được tư vấn.
Ăn nhiều đường hay ăn nhiều muối hại huyết áp hơn?
Đường và muối đều có thể làm tăng huyết áp. So sánh cơ chế, mức ăn an toàn mỗi ngày và cách giảm đúng cho người cao huyết áp.