Sống chung với bệnh tiểu đường thường đi kèm với những nỗi lo âu về biến chứng. Trong quá trình đồng hành cùng nhiều khách hàng tại Phòng khám Đa khoa SIHG, chúng tôi thấu hiểu nỗi sợ mất đi khả năng đi lại là một gánh nặng tâm lý rất lớn. Tuy nhiên, nếu chúng ta đối diện và hiểu rõ về hội chứng bàn chân tiểu đường, mọi thứ sẽ trở nên nhẹ nhàng hơn nhờ sự chủ động trong chăm sóc và phòng ngừa. 

Hội chứng bàn chân tiểu đường là gì?

Hội chứng bàn chân tiểu đường là một tập hợp các biểu hiện bất thường xảy ra ở chi dưới, bắt nguồn từ hệ quả của việc đường huyết tăng cao trong thời gian dài. Tình trạng này khiến các mạch máu bị xơ vữa và làm tổn thương dây thần kinh cảm giác, khiến một vết trầy xước nhỏ cũng có thể tiến triển thành loét nghiêm trọng hoặc hoại tử nếu không được xử trí đúng cách. 

Các đặc điểm cốt lõi của hội chứng này bao gồm:

• Tổn thương thần kinh: Gây mất cảm giác đau, nóng, lạnh. 

• Bệnh mạch máu ngoại biên: Làm giảm dòng máu nuôi dưỡng, khiến vết thương chậm lành. 

• Nhiễm trùng: Dễ xảy ra do môi trường đường huyết cao và sự xâm nhập của vi khuẩn qua vết thương hở. 

Cơ chế gây tổn thương chi dưới ở người bệnh tiểu đường

Bàn chân nằm ở vị trí xa tim nhất, do đó việc bơm máu đến khu vực này vốn dĩ đã khó khăn hơn. Khi lượng đường trong máu không ổn định, lớp nội mạc mạch máu ở chân rất dễ bị tổn thương và thu hẹp dần, làm cắt đứt nguồn dinh dưỡng thiết yếu nuôi các mô. 

Đồng thời, sự xuất hiện của biến chứng thần kinh ngoại biên làm giảm khả năng nhận biết đau đớn. Những yếu tố này cộng hưởng lại, khiến người bệnh có thể mang một vết thương hở do sỏi lọt vào giày hoặc do cắt móng chân sâu mà không hề hay biết, tạo điều kiện thuận lợi cho hội chứng bàn chân tiểu đường phát triển. 

Dấu hiệu nhận biết hội chứng bàn chân tiểu đường là gì?

Việc quan sát kỹ lưỡng đôi chân mỗi tối là thói quen quan trọng để phát hiện sớm các dấu hiệu cảnh báo sau đây: 

• Thay đổi cảm giác và màu da: Xuất hiện cảm giác tê bì, châm chích như kiến bò hoặc rát bỏng về đêm. Da chân có thể trở nên khô ráp, bong tróc, nhợt nhạt hoặc sậm màu bất thường. 

• Vết loét lâu lành và có mùi: Các vết trầy xước nhỏ không chịu đóng mài, ngày càng khoét sâu và lan rộng. Khi nhiễm trùng xâm nhập, vết thương sẽ có dịch mủ và mùi khó chịu. 

• Biến dạng cấu trúc: Các cơ yếu đi làm mất vòm cong tự nhiên của bàn chân, thường gọi là bàn chân Charcot. Điều này làm thay đổi điểm tỳ đè, dễ hình thành các vết loét tỳ đè khó phục hồi. 

• Vết chai chân dày cộm: Dưới những lớp chai sừng thường ẩn chứa các ổ viêm loét do hội chứng bàn chân tiểu đường gây ra. 

Ai là đối tượng dễ gặp biến chứng bàn chân?

Mặc dù mọi bệnh nhân đều cần cảnh giác, nhưng rủi ro sẽ cao hơn ở các nhóm sau: 

• Người mắc bệnh tiểu đường mãn tính trong nhiều năm. 

• Người chưa kiểm soát tốt chỉ số đường huyết và HbA1c. 

• Người thường xuyên hút thuốc lá (chất nicotine làm co thắt mạch máu). 

• Người có tiền sử chai chân hoặc thói quen mang giày dép quá chật. 

Cách bảo vệ và chăm sóc đôi chân mỗi ngày tại nhà?

Để bảo vệ đôi chân, PGS.TS.BS Huỳnh Kim Phượng nhấn mạnh việc dự phòng phải bắt đầu ngay từ khi chưa có biểu hiện tổn thương. 

• Vệ sinh đúng cách: Rửa chân bằng nước ấm và xà phòng dịu nhẹ mỗi tối, sau đó dùng khăn mềm thấm khô kỹ, đặc biệt là các kẽ ngón. 

• Tự kiểm tra bằng gương: Sử dụng một chiếc gương tay đặt dưới lòng bàn chân để quan sát các vết nứt nẻ hoặc nốt phỏng rộp. 

• Lựa chọn giày dép và tất (vớ): Ưu tiên giày mềm, mũi rộng và không đi chân đất ngay cả trong nhà. Nên sử dụng tất cotton thấm hút mồ hôi tốt. 

• Cắt móng chân an toàn: Cắt ngang móng và dùng giũa mài nhẵn cạnh sắc, tránh bấm sâu vào khóe móng gây móng chọc thịt. 

• Không tự ý can thiệp y tế tại nhà: Người bệnh không nên dùng dao lam tự gọt vết chai vì rất dễ gây chảy máu và tạo ngõ vào cho vi khuẩn gây nhiễm trùng máu. 

Tại sao nên tầm soát biến chứng bàn chân định kỳ?

Việc quản lý hội chứng bàn chân tiểu đường đòi hỏi sự phối hợp đa khoa. Tại Phòng khám Đa khoa SIHG, sự kết hợp giữa khoa nội tiết, chuyên khoa mạch máu và đội ngũ chăm sóc vết thương tạo nên vòng tròn bảo vệ cho người bệnh. 

Thăm khám định kỳ mỗi 3 đến 6 tháng giúp bác sĩ sử dụng dụng cụ chuyên biệt để đo độ nhạy cảm thần kinh, đánh giá mạch đập và phát hiện sớm các bất thường về cấu trúc. Khi chỉ số đường huyết được kìm hãm ở ngưỡng an toàn, tốc độ tổn thương dây thần kinh sẽ chậm lại, tạo môi trường thuận lợi để các vết thương nhanh khép miệng. 

Lời khuyên

“Chăm sóc sức khỏe là một hành trình dài cần sự kiên nhẫn. Nếu nhận thấy bất kỳ tín hiệu bất thường nào dù là nhỏ bé, bạn nên sớm tìm đến sự tư vấn của chuyên gia y tế để có phương án xử trí cá thể hóa, giúp ngăn ngừa các rủi ro đáng tiếc”

PGS.TS.BS Huỳnh Kim Phượng - Chuyên khoa Nội Tổng Quát, Nội Tim Mạch - Phòng khám Đa khoa SIHG.