Huyết áp không ổn định là khi chỉ số đo được thay đổi bất thường, có lúc tăng cao, có lúc tụt thấp, dù bạn không làm gì khác thường. Khi gặp tình trạng này, hãy ngồi hoặc nằm nghỉ, hít thở chậm, đo lại sau 5-10 phút và gọi cấp cứu ngay nếu có dấu hiệu đột quỵ hoặc đau thắt ngực. Về lâu dài, bạn nên đến cơ sở y tế để bác sĩ tìm nguyên nhân và xây dựng hướng theo dõi phù hợp với cơ địa của mình.

Một buổi sáng đo huyết áp và con số khiến cả nhà lo lắng

Nhiều người từng có trải nghiệm này: sáng đo huyết áp thấy chỉ số cao hơn hẳn mọi khi, đầu nặng, tim đập nhanh. Vài giờ sau đo lại, con số lại tụt xuống, người choáng váng, mắt mờ đi.

Cảm giác bất an lúc ấy rất dễ hiểu. Bạn không biết nên nằm nghỉ, nên uống gì, hay phải đi cấp cứu ngay. Bài viết này đi từng bước để bạn bình tĩnh xử trí đúng, biết khi nào cần gọi hỗ trợ y tế và hiểu vì sao việc thăm khám là cần thiết.

Huyết áp không ổn định là gì?

Huyết áp không ổn định là tình trạng chỉ số huyết áp thay đổi thất thường trong ngày, hoặc giữa các lần đo liên tiếp, với biên độ lớn hơn mức dao động sinh lý thông thường. Huyết áp tăng nhẹ khi vận động, lo lắng và giảm khi nghỉ ngơi là bình thường. Điều đáng chú ý là khi chỉ số lên xuống mạnh, kéo dài và đi kèm triệu chứng khó chịu.

Các biểu hiện thường gặp gồm:

• Nhức đầu, nặng đầu hoặc chóng mặt, hoa mắt.

• Hồi hộp, đánh trống ngực, nhịp tim nhanh.

• Buồn nôn, mệt mỏi, xây xẩm khi đứng dậy.

• Chỉ số huyết áp tâm thu và tâm trương chênh lệch nhiều giữa các lần đo.

Cần làm gì khi huyết áp thay đổi đột ngột?

Khi huyết áp lên xuống bất thường, hãy dừng mọi việc đang làm, ngồi hoặc nằm nghỉ ở nơi yên tĩnh và hít thở chậm. Sau 5-10 phút, đo lại bằng máy đo huyết áp tại nhà và ghi lại kết quả. Nếu xuất hiện dấu hiệu đột quỵ, đau ngực hoặc khó thở, hãy gọi cấp cứu 115 ngay thay vì chờ chỉ số tự ổn định.

Checklist xử lý tại chỗ theo từng bước

1. Dừng lại và nghỉ ngơi: Ngồi tựa lưng hoặc nằm, kê đầu cao vừa phải. Nới lỏng quần áo, tránh đứng dậy đột ngột.

2. Hít thở chậm và sâu: Hít vào bằng mũi, thở ra từ từ bằng miệng trong vài phút để giảm căng thẳng.

3. Đo lại đúng cách: Ngồi yên 5 phút, lưng thẳng, tay đặt ngang tim, không nói chuyện khi đo. Đo cùng một tay để so sánh.

4. Ghi lại số liệu: Ghi giờ đo, chỉ số, triệu chứng đi kèm và các hoạt động trước đó.

5. Dùng thuốc theo đúng đơn của bác sĩ: Nếu đang có đơn thuốc, chỉ dùng theo hướng dẫn đã được kê. Không tự ý tăng, giảm hay bỏ thuốc, không dùng thuốc của người khác.

6. Liên hệ cơ sở y tế: Nếu chỉ số vẫn dao động sau khi nghỉ ngơi, hoặc đây là lần đầu bạn gặp tình trạng này, hãy đến thăm khám.

Khi nào cần gọi cấp cứu 115?

Hãy gọi cấp cứu ngay khi có một trong các dấu hiệu sau:

• Méo miệng, nói khó hoặc nói ngọng đột ngột.

• Yếu hoặc tê liệt một bên tay, chân, một bên mặt.

• Đau thắt hoặc tức nặng ngực, lan ra tay, hàm hoặc lưng.

• Khó thở, vã mồ hôi lạnh, tim đập rất nhanh hoặc rất chậm.

• Đau đầu dữ dội, nhìn mờ, lú lẫn hoặc ngất.

Trong lúc chờ xe cấp cứu, hãy giữ người bệnh nằm yên, không cho ăn uống và không tự dùng thuốc.

Những điều không nên làm

• Không áp dụng mẹo dân gian hoặc "cách hạ huyết áp nhanh" mà chưa có tư vấn của bác sĩ, vì có thể khiến huyết áp tụt đột ngột.

• Không tự ý dùng thực phẩm chức năng hoặc thảo dược để thay thế thuốc đã được kê.

• Không đo liên tục nhiều lần trong vài phút. Việc này dễ khiến bạn căng thẳng và làm số đo sai lệch thêm.

Vì sao huyết áp lên xuống thất thường?

Huyết áp chịu tác động của nhiều yếu tố cùng lúc. Một số nguyên nhân thường gặp:

Một số trường hợp huyết áp dao động là dấu hiệu của bệnh lý mãn tính đang tiến triển âm thầm. Vì vậy, đo huyết áp tại nhà chỉ giúp theo dõi. Nguyên nhân thực sự cần được bác sĩ đánh giá.

Vì sao không nên chủ quan?

Huyết áp dao động mạnh khiến thành mạch phải liên tục co giãn, chịu áp lực thay đổi. Theo thời gian, các cơ quan được nuôi bằng mạch máu nhỏ như tim, não, thận và mắt có thể bị ảnh hưởng.

Nguy cơ có thể gặp gồm tai biến mạch máu não (đột quỵ), nhồi máu cơ tim, suy tim, tổn thương thận và giảm thị lực. Điều này không có nghĩa mọi trường hợp đều diễn tiến nặng. Điểm quan trọng là phát hiện sớm và theo dõi đều đặn để giảm nguy cơ.

Duy trì huyết áp ổn định lâu dài

Thay đổi lối sống là nền tảng để kiểm soát huyết áp, bên cạnh việc theo dõi với bác sĩ.

• Ăn nhạt, ăn nhiều rau củ và trái cây: Chế độ ăn DASH ưu tiên rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, cá, đồng thời giảm muối và đồ chế biến sẵn.

• Vận động đều đặn: Đi bộ nhanh, đạp xe nhẹ, bơi lội với cường độ vừa phải. Người có bệnh tim mạch nên hỏi bác sĩ về mức độ tập luyện phù hợp.

• Kiểm soát căng thẳng: Ngủ đủ giấc, thiền, hít thở sâu, dành thời gian thư giãn mỗi ngày.

• Hạn chế chất kích thích: Giảm cà phê, rượu bia và bỏ thuốc lá.

• Đo huyết áp đúng giờ: Đo vào cùng khung giờ mỗi ngày, ghi vào sổ theo dõi và mang theo khi đi khám.

• Tái khám theo lịch hẹn: Không tự ngừng thuốc khi thấy chỉ số đã ổn.

Lời khuyên từ PGS.TS.BS Huỳnh Kim Phượng

Huyết áp không ổn định có thể có nhiều nguyên nhân khác nhau, nên không có một công thức chung cho mọi người. Cùng một con số, người này chỉ cần điều chỉnh lối sống, người khác lại cần theo dõi sát và đánh giá thêm về tim, thận hoặc nội tiết.

Bác sĩ chuyên khoa Tim Mạch sẽ hỏi bệnh sử, kiểm tra lâm sàng, xem sổ theo dõi huyết áp và chỉ định các thăm dò cần thiết để tìm nguyên nhân. Từ đó, người bệnh được tư vấn hướng theo dõi cá thể hóa, phù hợp với tuổi, bệnh nền và thói quen sinh hoạt.

PGS.TS.BS. Huỳnh Kim Phượng là Bác sĩ chuyên khoa Nội tổng quát – Nội Tim mạch với hơn 35 năm kinh nghiệm trong thăm khám, chẩn đoán và điều trị. Bác sĩ nguyên là Trưởng khoa Trung tâm Chăm sóc Sức khỏe theo yêu cầu – Bệnh viện Chợ Rẫy. Hiện Bác sĩ đang là giảng viên thỉnh giảng tại Đại học Y Dược TP.HCM đồng thời là giám đốc y khoa tại Phòng khám Đa khoa SIHG Quận 7.