Suy tim là tình trạng trái tim không còn đủ sức bơm máu để đáp ứng nhu cầu oxy và dinh dưỡng cho cơ thể. Hãy tưởng tượng trái tim như một cái máy bơm đã hoạt động bền bỉ suốt 70-80 năm; theo thời gian, các linh kiện bên trong (cơ tim, van tim, mạch máu) dần hao mòn và suy giảm hiệu suất.

Khác với người trẻ, suy tim ở người cao tuổi là một bệnh lý đa yếu tố. Nó hiếm khi đứng một mình mà là kết quả của sự tương tác đa chiều giữa sự lão hóa của hệ tim mạch và các bệnh lý chồng lấp. Chính vì vậy, việc xác định chính xác nguyên nhân gốc rễ là chìa khóa vàng để bảo vệ sức khỏe người thân của bạn.

4 Nhóm nguyên nhân "thủ phạm" gây suy tim hàng đầu

Dựa trên các nghiên cứu lâm sàng và thực tế điều trị tại Việt Nam, dưới đây là các nhóm nguyên nhân phổ biến nhất:

Cao huyết áp: Kẻ thù số một của cơ tim lão hóa

Tại Việt Nam, Cao huyết áp là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến suy tim ở người cao tuổi, với khoảng 60% dân số ở độ tuổi 60 mắc bệnh lý này.

• Cơ chế tác động: Sự lão hóa làm các động mạch lớn bị xơ cứng, khiến huyết áp tâm thu tăng cao. Lúc này, trái tim (cụ thể là tâm thất trái) phải gồng mình dùng sức mạnh hơn để bơm máu đi nuôi cơ thể.

• Hậu quả: Để thích nghi, cơ tim sẽ dày lên (phì đại thất trái). Theo thời gian, thành tim dày và cứng sẽ làm giảm khả năng giãn nở để nhận máu, dẫn đến suy tim ngay cả khi chức năng bơm máu còn tốt (suy tim bảo tồn phân suất tống máu) hoặc tiến triển đến giãn buồng tim và suy yếu toàn bộ.

Bệnh mạch vành (Thiếu máu cơ tim cục bộ)

Đây là nguyên nhân phổ biến thứ hai và thường "song hành" với Cao huyết áp.

• Mảng xơ vữa: Tình trạng tích tụ mỡ và canxi trong lòng mạch làm hẹp đường dẫn máu nuôi tim.

• Tổn thương vĩnh viễn: Ở người cao tuổi, các cơn nhồi máu cơ tim (dù thoáng qua hay cấp tính) sẽ để lại các mô sẹo xơ cứng trên cơ tim. Vùng cơ tim đã chết này không thể co bóp, khiến các vùng cơ tim lành lặn còn lại phải làm việc quá tải và suy kiệt dần.

Bệnh lý van tim do thoái hóa

Nếu ở người trẻ, bệnh van tim thường do di chứng thấp tim, thì ở người cao tuổi, nguyên nhân chủ yếu là do quá trình vôi hóa và thoái hóa theo tuổi tác.

• Hẹp van động mạch chủ: Các lá van bị vôi hóa, xơ cứng, không mở hết, tạo vật cản lớn cho dòng máu thoát ra khỏi tim.

• Hở van hai lá: Do vòng van bị giãn hoặc thoái hóa, khiến máu bị trào ngược, làm tăng áp lực lên phổi gây khó thở.

Đái tháo đường và Rối loạn nhịp tim

• Đái tháo đường: Không chỉ làm hỏng mạch máu, đường huyết cao còn gây ngộ độc trực tiếp cho tế bào cơ tim (bệnh cơ tim do đái tháo đường), làm cơ tim xơ hóa và yếu đi

• Rung nhĩ: Đây là rối loạn nhịp phổ biến nhất ở người cao tuổi. Khi bị rung nhĩ, tim đập hỗn loạn và mất đi sự co bóp đồng bộ, làm giảm tới 20-30% hiệu suất bơm máu, đẩy nhanh quá trình suy tim

Tại sao môi trường và lối sống đô thị làm tăng nguy cơ?

Khi phân tích nguyên nhân, không thể bỏ qua yếu tố môi trường sống. Tại các khu vực phát triển như Quận 7 (TP.HCM), người cao tuổi đối mặt với những thách thức riêng:

• Nghịch lý của sự tiện nghi: Sự sẵn có của thang máy, xe hơi và dịch vụ tận nơi khiến người cao tuổi ít vận động hơn. Lối sống tĩnh tại này làm cơ bắp suy yếu và hệ tim mạch kém linh hoạt20.

• Chế độ ăn mất cân bằng: Thói quen ăn uống tại nhà hàng hoặc các món ăn chế biến sẵn thường chứa lượng muối (Natri) và chất béo bão hòa cao ẩn giấu. Đây là yếu tố trực tiếp làm Cao huyết áp và giữ nước trong cơ thể.

• Ô nhiễm môi trường: Dù Quận 7 có nhiều mảng xanh, nhưng ô nhiễm không khí cục bộ từ giao thông vẫn là yếu tố nguy cơ kích phát các đợt suy tim cấp.

Dấu hiệu nhận biết sớm: Khi nào cần đưa người thân đi khám?

Triệu chứng suy tim ở người cao tuổi thường không điển hình và dễ bị nhầm lẫn với bệnh phổi hoặc lão hóa. Gia đình cần đặc biệt lưu ý các dấu hiệu sau:

Lời khuyên từ PGS.TS.BS Huỳnh Kim Phượng

Dù suy tim là bệnh mãn tính, nhưng nếu kiểm soát tốt các nguyên nhân nền, người cao tuổi hoàn toàn có thể tận hưởng cuộc sống chất lượng.

Dinh dưỡng: Ưu tiên Chế độ ăn DASH

Các chuyên gia tim mạch khuyến nghị người cao tuổi áp dụng Chế độ ăn DASH (Dietary Approaches to Stop Hypertension) với các nguyên tắc:

• Kiểm soát muối: Hạn chế tối đa muối (dưới 2-3g/ngày). Cần thay đổi thói quen dùng nước mắm mặn, hạn chế đồ kho, dưa muối.

• Tăng cường dưỡng chất: Bổ sung thực phẩm giàu Kali (chuối, cam, khoai lang) và Omega-3 (cá hồi, cá thu) giúp ổn định huyết áp và mạch máu.

Vận động và Tầm soát

• Vận động: Tận dụng không gian xanh tại khu vực Hồ Bán Nguyệt, công viên Nam Sài Gòn để đi bộ dưỡng sinh nhẹ nhàng mỗi sáng giúp cải thiện tưới máu cơ tim.

• Tầm soát định kỳ: Với người cao tuổi, việc phát hiện bệnh ở giai đoạn sớm (khi chưa có triệu chứng nặng) là vô cùng quan trọng. Tại Phòng khám Đa khoa SIHG, chuyên khoa Nội Tim mạch dưới sự dẫn dắt của PGS.TS.BS Huỳnh Kim Phượng cùng hệ thống máy siêu âm đa năng V8 hiện đại giúp đánh giá chuẩn xác cấu trúc và chức năng tim, từ đó lên kế hoạch bảo vệ trái tim tối ưu nhất.

Kết luận

Suy tim không phải là dấu chấm hết. Hãy bắt đầu bảo vệ trái tim ngay hôm nay bằng việc kiểm soát huyết áp, thay đổi chế độ ăn và thăm khám định kỳ tại các cơ sở y tế uy tín.

Cố vấn chuyên môn cho bài viết

PGS.TS.BS. Huỳnh Kim Phượng là Bác sĩ chuyên khoa Nội tổng quát – Nội Tim mạch với hơn 35 năm kinh nghiệm trong thăm khám, chẩn đoán và điều trị.
Bác sĩ nguyên là Trưởng khoa Trung tâm Chăm sóc Sức khỏe theo yêu cầu – Bệnh viện Chợ Rẫy, 
Hiện Bác sĩ đang giảng dạy tại Đại học Y Dược TP.HCM, Đại học Y Phạm Ngọc Thạch và Đại học Y Dược Cần Thơ đồng thời là giám đốc y khoa tại Phòng khám Đa khoa SIHG Quận 7.