Triglyceride là một dạng chất béo lưu thông trong máu, giúp cung cấp và dự trữ năng lượng cho cơ thể. Ở người trưởng thành, chỉ số bình thường dưới 150 mg/dL (1,7 mmol/L), từ 200 mg/dL trở lên được xem là cao. Chỉ số tăng thường không gây triệu chứng, nên xét nghiệm máu là cách để phát hiện sớm và có hướng xử trí cùng bác sĩ.

Chuyên gia tham vấn: PGS.TS.BS Huỳnh Kim Phượng - Chuyên khoa Tim Mạch - Phòng khám Đa khoa SIHG

Cầm tờ kết quả xét nghiệm có dấu hiệu bất thường, bạn nên hiểu gì?

Bạn vừa đi khám sức khỏe định kỳ về. Trên tờ kết quả, dòng "Triglyceride" được đánh dấu mũi tên hoặc in đậm, còn bác sĩ chưa kịp giải thích kỹ.

Cảm giác lo lắng lúc này là điều dễ hiểu. Tuy nhiên, đây là chỉ số khá phổ biến ở người trưởng thành, đặc biệt là người ít vận động hoặc thường xuyên ăn đồ ngọt, đồ chiên rán. Khi hiểu rõ ý nghĩa con số, bạn sẽ biết mình cần theo dõi ở mức nào và khi nào cần gặp bác sĩ.

Triglyceride là gì? Khác gì với cholesterol?

Triglyceride (còn gọi là triglycerid, mỡ trung tính) là loại chất béo phổ biến trong cơ thể. Sau mỗi bữa ăn, phần năng lượng chưa dùng đến được chuyển thành triglyceride, lưu trữ trong mô mỡ và được giải phóng khi cơ thể cần.

Triglyceride và cholesterol đều là chất béo trong máu, nhưng vai trò khác nhau:

Cả hai đều cần thiết ở mức vừa đủ. Khi vượt ngưỡng, chúng cùng góp phần vào tình trạng rối loạn lipid máu.

Chỉ số triglyceride bao nhiêu là bình thường?

Mức triglyceride được đánh giá khi xét nghiệm lúc đói. Bảng dưới đây là ngưỡng phân loại thường dùng:

Ở mức ranh giới cao, bạn thường chưa cần can thiệp y tế, nhưng nên điều chỉnh lối sống và tái xét nghiệm theo hẹn của bác sĩ. Từ mức cao trở lên, bạn nên đến cơ sở y tế để được đánh giá nguyên nhân và nguy cơ chung.

Triglyceride thấp hơn mức tham chiếu ít khi là vấn đề, nhưng đôi khi liên quan đến ăn kiêng quá mức, suy dinh dưỡng hoặc rối loạn nội tiết. Nếu kết quả thấp kèm sụt cân không rõ lý do, bạn nên đi khám.

Chuẩn bị gì trước khi xét nghiệm để kết quả đáng tin cậy?

Triglyceride thay đổi rất nhanh sau bữa ăn, nên chuẩn bị đúng cách sẽ giúp kết quả phản ánh đúng tình trạng của bạn. Bạn nên lưu ý:

• Nhịn ăn 8 - 12 tiếng trước khi lấy máu, chỉ uống nước lọc.

• Không uống rượu bia trong vòng 24 giờ trước xét nghiệm, hoặc lâu hơn nếu bác sĩ dặn.

• Tránh bữa ăn quá nhiều dầu mỡ hoặc đồ ngọt vào tối hôm trước.

• Không tập luyện quá sức ngay trước giờ lấy máu.

• Báo cho bác sĩ biết các loại thuốc, thực phẩm chức năng đang dùng. Không tự ý ngưng thuốc khi chưa có hướng dẫn.

Cách đọc hiểu toàn bộ bảng xét nghiệm mỡ máu

Triglyceride không đứng riêng lẻ. Bác sĩ thường đánh giá cùng các chỉ số trong bộ xét nghiệm lipid máu:

Các mức trên chỉ mang tính tham chiếu. Mục tiêu cụ thể của mỗi người phụ thuộc vào tuổi, bệnh nền, tiền sử gia đình và nguy cơ tim mạch, nên cần được bác sĩ cá thể hóa.

Một dạng thường gặp là triglyceride cao đi kèm HDL thấp. Đây là tổ hợp hay xuất hiện trong hội chứng chuyển hóa, cùng với vòng bụng lớn, huyết áp và đường huyết cao.

Nguyên nhân khiến triglyceride tăng cao

Triglyceride tăng thường là kết quả của nhiều yếu tố cùng lúc:

• Chế độ ăn: nhiều đường, nước ngọt, bánh kẹo, tinh bột trắng, đồ chiên rán, mỡ động vật.

• Rượu bia: ngay cả lượng vừa phải cũng có thể làm chỉ số tăng ở một số người.

• Thừa cân, béo bụng và ít vận động: nhóm dân văn phòng ngồi nhiều đặc biệt dễ gặp.

• Hút thuốc lá.

• Bệnh lý đi kèm: tiểu đường type 2, suy giáp, bệnh gan, bệnh thận.

• Di truyền: một số người có rối loạn chuyển hóa mỡ mang tính gia đình.

• Một số loại thuốc: vì vậy bạn nên cung cấp đầy đủ thông tin thuốc đang dùng cho bác sĩ.

Vì sao triglyceride cao ảnh hưởng đến mạch máu và tim?

Bạn có thể hình dung mạch máu như một đường ống dẫn nước. Khi trong máu có quá nhiều chất béo, một phần sẽ bám dần vào thành ống, giống như dầu mỡ đọng lại trong đường ống bếp.

Theo thời gian, lớp bám dày lên, tạo thành mảng xơ vữa và làm lòng mạch hẹp lại. Máu lưu thông khó hơn, làm tăng nguy cơ của các bệnh lý tim mạch như nhồi máu cơ tim, đột quỵ (tai biến mạch máu não). Quá trình này diễn ra âm thầm trong nhiều năm.

Ngoài mạch máu, triglyceride cao còn liên quan đến:

• Gan nhiễm mỡ: mỡ tích tụ trong gan, thường đi cùng thừa cân và tiểu đường type 2.

• Viêm tụy cấp: khi chỉ số tăng rất cao, từ 500 mg/dL trở lên, tuyến tụy có nguy cơ bị viêm. Dấu hiệu thường gặp là đau bụng vùng thượng vị dữ dội, có thể lan ra sau lưng, kèm buồn nôn. Khi có biểu hiện này, bạn cần đến cơ sở y tế ngay.

"Sát thủ thầm lặng": vì sao không nên chờ đến khi có triệu chứng?

Phần lớn người có triglyceride cao không cảm thấy gì bất thường. Một số trường hợp rất hiếm, chỉ số tăng cao kéo dài có thể xuất hiện các nốt vàng trên da, gan hoặc lách to.

Vì không có dấu hiệu rõ ràng, bệnh thường chỉ được phát hiện khi đi xét nghiệm hoặc khi đã có biến chứng. Đây là lý do người từ 35 tuổi trở lên, người có bệnh nền hoặc có người thân mắc bệnh tim mạch, mỡ máu nên kiểm tra định kỳ theo lịch bác sĩ hẹn.

Điều chỉnh ăn uống và sinh hoạt như thế nào?

Với phần lớn người có chỉ số ở mức ranh giới cao hoặc cao nhẹ, thay đổi lối sống là bước đầu được khuyến khích. Đây là bệnh lý mãn tính cần theo dõi lâu dài, nên những thay đổi nhỏ nhưng duy trì đều đặn sẽ có ý nghĩa hơn những thay đổi đột ngột.

Gợi ý thay thế thực phẩm trong bữa ăn

Chế độ ăn kiểu Địa Trung Hải với nhiều rau, cá, ngũ cốc nguyên hạt và dầu olive là hướng tham khảo phù hợp. Omega-3 có trong cá béo cũng là lý do bạn nên ăn cá đều đặn trong tuần. Nên ưu tiên thực phẩm có chỉ số đường huyết (GI) thấp để hạn chế biến động đường trong máu.

Thói quen sinh hoạt

• Quản lý cân nặng: giảm một phần nhỏ cân nặng ở người thừa cân cũng có thể cải thiện mỡ máu.

• Vận động thể chất: tối thiểu khoảng 150 phút mỗi tuần với cường độ vừa phải như đi bộ nhanh, đạp xe, bơi lội.

• Hạn chế rượu bia, bỏ thuốc lá.

• Ngủ đủ giấc và giữ tinh thần thoải mái.

Nếu sau một thời gian điều chỉnh lối sống mà chỉ số vẫn cao, hoặc bạn thuộc nhóm có nguy cơ tim mạch, bác sĩ sẽ cân nhắc phương án điều trị phù hợp. Bạn không nên tự mua thuốc hay thực phẩm chức năng khi chưa có chỉ định.

Khi nào cần đến cơ sở y tế?

Bạn nên đặt lịch gặp bác sĩ khi:

• Triglyceride từ 200 mg/dL trở lên, hoặc ở mức ranh giới cao nhưng có bệnh nền như tiểu đường, huyết áp cao.

• Có người thân bị bệnh tim mạch hoặc rối loạn mỡ máu ở độ tuổi sớm.

• Đã thay đổi lối sống một thời gian nhưng kết quả chưa cải thiện.

• Có đau bụng thượng vị dữ dội, đau ngực, khó thở hoặc yếu liệt một bên cơ thể. Những trường hợp này cần đến cơ sở y tế ngay.

Lời khuyên từ PGS.TS.BS Huỳnh Kim Phượng - Chuyên khoa Tim Mạch - Phòng khám Đa khoa SIHG

Triglyceride không nên được nhìn như một con số riêng lẻ. Bác sĩ cần xem cùng LDL, HDL, đường huyết, cân nặng, tiền sử gia đình và các bệnh đi kèm để đánh giá nguy cơ tim mạch của từng người.

Vì vậy, hai người có cùng chỉ số nhưng hướng theo dõi và can thiệp có thể khác nhau. Bạn nên mang theo kết quả xét nghiệm đến gặp bác sĩ để được tư vấn cá thể hóa, thay vì tự so sánh với người khác.

Nếu bạn đang có kết quả mỡ máu bất thường hoặc thuộc nhóm nguy cơ, Phòng khám Đa khoa SIHG có chuyên khoa Tim Mạch để thăm khám và theo dõi lâu dài.

Cố vấn chuyên môn cho bài viết

PGS.TS.BS. Huỳnh Kim Phượng là Bác sĩ chuyên khoa Nội tổng quát – Nội Tim mạch với hơn 35 năm kinh nghiệm trong thăm khám, chẩn đoán và điều trị. Bác sĩ nguyên là Trưởng khoa Trung tâm Chăm sóc Sức khỏe theo yêu cầu – Bệnh viện Chợ Rẫy. Hiện Bác sĩ đang là giảng viên thỉnh giảng tại Đại học Y Dược TP.HCM đồng thời là giám đốc y khoa tại Phòng khám Đa khoa SIHG Quận 7.