Nhiều phụ nữ thường cố gắng chịu đựng những cơn đau bụng kinh dữ dội mà không biết rằng đó có thể là tiếng chuông cảnh báo của cơ thể. Đằng sau nỗi ám ảnh thầm lặng mỗi tháng đó rất có thể là sự hiện diện của bệnh lý u lạc nội mạc tử cung.

Vậy thực chất u lạc nội mạc tử cung là gì? Đây là tình trạng các mô niêm mạc lót bên trong tử cung phát triển sai lệch ra bên ngoài, gây ra phản ứng viêm và sẹo dính. Bệnh lý này nếu kéo dài sẽ gây ra những cơn đau vùng chậu mãn tính và làm suy giảm khả năng thụ thai tự nhiên.

U lạc nội mạc tử cung là gì?

U lạc nội mạc tử cung (Endometriosis) là một bệnh lý phụ khoa mãn tính rất phổ biến ở phụ nữ trong độ tuổi sinh sản. Bệnh xảy ra khi các tế bào niêm mạc (vốn dĩ chỉ phát triển bên trong xoang tử cung) lại "đi lạc" và cắm rễ ở các cơ quan khác bên ngoài tử cung.

Mặc dù nằm sai vị trí, các mô "đi lạc" này vẫn chịu tác động của nội tiết tố và hoạt động theo chu kỳ kinh nguyệt. Chúng không ngừng dày lên, vỡ ra và chảy máu hàng tháng. Tuy nhiên, vì không có đường thoát tự nhiên, lượng máu này tích tụ lại gây sưng viêm và hình thành nên các mô sẹo chằng chịt.

Quá trình hình thành khối u lạc nội mạc diễn ra thế nào?

Sự tích tụ máu kinh nguyệt lâu ngày tại các vị trí sai lệch sẽ tạo thành các nang chứa dịch máu cũ sẫm màu, thường được gọi là u nang lạc nội mạc tử cung. Ở một số trường hợp, phản ứng viêm lặp đi lặp lại khiến các mô xung quanh xơ hóa, tạo thành các nốt sần cứng gọi là u xơ lạc nội mạc tử cung.

Tình trạng tổn thương này kéo dài không chỉ gây đau đớn mà còn làm thay đổi cấu trúc giải phẫu tự nhiên của các cơ quan vùng chậu.

Các vị trí u lạc nội mạc tử cung thường gặp nhất là ở đâu?

Dựa vào vị trí "đi lạc" của các tế bào niêm mạc, tổn thương có thể xuất hiện ở rất nhiều cơ quan khác nhau bên trong cơ thể người phụ nữ.

U lạc nội mạc buồng trứng là gì?

Theo Cẩm nang y khoa toàn cầu (MSD Manual), buồng trứng là vị trí tổn thương phổ biến và điển hình nhất. Đây là tình trạng các mô niêm mạc bám trực tiếp và phát triển trên bề mặt hoặc thâm nhập vào bên trong buồng trứng. Chúng tạo thành các khối u nang buồng trứng dạng lạc nội mạc tử cung (hay còn gọi là nang chocolate).

Nhiều phụ nữ thắc mắc u lạc nội mạc tử cung buồng trứng là gì và vị trí nang có làm thay đổi tính chất bệnh không. Thực tế, khối u có thể nằm ở buồng trứng trái, u lạc nội mạc tử cung buồng trứng phải hoặc xuất hiện ở cả hai bên. Bản chất của u lạc nội mạc tử cung ở buồng trứng là giống nhau, đều có nguy cơ làm suy giảm chất lượng nang noãn nếu không được theo dõi sát sao.

Những vị trí khác ngoài buồng trứng

Khi mô niêm mạc lọt ra khỏi tử cung, chúng có xu hướng bám vào các cơ quan lân cận bên trong vùng chậu. Dưới đây là những vị trí phổ biến khác:

• Ống dẫn trứng (vòi trứng): Tế bào nội mạc bám vào đây sẽ gây viêm nhiễm và tạo sẹo dính. Tổn thương này dễ làm hẹp hoặc tắc vòi trứng, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng thụ thai tự nhiên.

• Mặt ngoài tử cung và dây chằng: Các mô nội mạc rất dễ bám vào mặt ngoài tử cung hoặc các dây chằng nâng đỡ xung quanh. Đây là nguyên nhân chính gây ra những cơn đau vùng chậu mãn tính dai dẳng.

• Lớp phúc mạc và túi cùng Douglas: Phúc mạc là lớp màng lót mặt trong ổ bụng, trong khi túi cùng Douglas nằm giữa mặt sau tử cung và trực tràng. Tổn thương ở những khu vực này thường gây kích ứng mạnh và cảm giác đau sâu bên trong khi quan hệ tình dục.

Bên cạnh đó, các tế bào niêm mạc vẫn có khả năng thâm nhiễm sâu vào các cơ quan nằm ngoài hệ sinh sản như ruột, trực tràng, bàng quang hay thậm chí là bám vào vết sẹo phẫu thuật cũ (như sẹo mổ lấy thai).

Nguyên nhân gây u lạc nội mạc tử cung là gì?

Đến nay, y khoa vẫn chưa khẳng định được nguyên nhân chính xác 100% gây ra căn bệnh này. Theo thông tin từ Hiệp hội Sản phụ khoa Hoa Kỳ (ACOG), một số giả thuyết khoa học chính bao gồm:

• Trào ngược kinh nguyệt: Máu kinh chứa các tế bào nội mạc chảy ngược lên ống dẫn trứng và tràn vào khoang chậu thay vì thoát ra ngoài âm đạo.

• Sự biến đổi tế bào: Dưới tác động của hormone hoặc rối loạn hệ miễn dịch, các tế bào phúc mạc tự biến đổi thành tế bào niêm mạc tử cung.

• Sự di chuyển qua hệ thống tuần hoàn: Các tế bào niêm mạc lọt vào mạch máu hoặc dòng bạch huyết để di chuyển và cắm rễ tại các cơ quan khác.

Dấu hiệu nhận biết bệnh lý này là gì?

Không ít phụ nữ mang khối u lạc nội mạc nhưng không có triệu chứng rõ rệt, chỉ vô tình phát hiện khi đi khám phụ khoa định kỳ. Dù vậy, phần lớn người bệnh sẽ phải đối mặt với các dấu hiệu điển hình sau:

• Đau bụng kinh dữ dội (thống kinh), cơn đau thường kéo dài trước, trong và sau kỳ hành kinh.

• Đau vùng chậu mãn tính, âm ỉ ngay cả khi không ở trong chu kỳ kinh nguyệt.

• Đau buốt khi đi tiểu hoặc đại tiện, thường bùng phát mạnh trong những ngày "đèn đỏ".

• Lượng máu kinh ra nhiều bất thường, rong kinh hoặc gặp khó khăn trong việc thụ thai.

U lạc nội mạc tử cung có nguy hiểm không?

Nếu không được tầm soát và quản lý tốt, các khối u lạc nội mạc có thể dẫn đến những hệ lụy ảnh hưởng lớn đến sức khỏe thể chất và tinh thần:

• Vô sinh, hiếm muộn: Tình trạng viêm nhiễm làm dính tắc ống dẫn trứng, suy giảm dự trữ buồng trứng và cản trở phôi thai làm tổ.

• Vỡ u nang: Khi khối u nang phát triển quá lớn, chúng có nguy cơ vỡ ra. Dịch máu tràn vào ổ bụng sẽ gây viêm phúc mạc cấp tính vô cùng đau đớn.

• Giảm chất lượng sống: Cơn đau mãn tính kéo dài làm người bệnh mệt mỏi, suy nhược và ảnh hưởng nghiêm trọng đến năng suất làm việc.

Dù gây ra nhiều phiền toái, nhưng chị em có thể an tâm phần nào vì tỷ lệ u lạc nội mạc tiến triển thành ung thư ác tính là rất hiếm gặp.

Lời khuyên của BS Nguyễn Ánh Loan

U lạc nội mạc tử cung là một bệnh lý có diễn biến âm thầm, phức tạp và cần sự đánh giá kỹ lưỡng từ bác sĩ chuyên khoa. Mỗi phụ nữ sẽ cần một phác đồ tiếp cận cá thể hóa, phụ thuộc vào vị trí khối u, mức độ tổn thương thực tế và nguyện vọng sinh con trong tương lai.

Tuyệt đối không tự ý áp dụng các biện pháp truyền miệng hay tự ý dùng các sản phẩm không rõ nguồn gốc khi chưa có chỉ định y khoa. Việc can thiệp sai cách có thể khiến tình trạng viêm nhiễm và sẹo dính vùng chậu trở nên nghiêm trọng hơn.

Ngay khi nhận thấy những cơn đau bụng kinh dữ dội bất thường hoặc có dấu hiệu nghi ngờ, chị em hãy chủ động đến thăm khám tại cơ sở y tế uy tín. Bác sĩ tại Phòng khám Đa khoa SIHG sẽ tiến hành thăm khám, siêu âm chẩn đoán hình ảnh và tư vấn cho bạn lộ trình chăm sóc sức khỏe khoa học, an toàn nhất.

BS. Nguyễn Ánh Loan là bác sĩ Sản Phụ khoa với hơn 35 năm kinh nghiệm, từng đảm nhiệm vai trò Trưởng khoa Chăm sóc sức khỏe sinh sản tại Trung tâm Y tế Quận 5. Hiện Bác sĩ đang là trưởng khoa Sản phụ khoa  tại Phòng khám Đa khoa SIHG.