Xơ vữa động mạch cảnh là nguyên nhân hàng đầu gây ra các cơn đột quỵ do thiếu máu cục bộ. Theo các thống kê y tế, có đến 15 - 20% các ca bệnh có nguyên nhân chính là do xơ vữa động mạch cảnh. Bệnh thường diễn tiến âm thầm, không có triệu chứng cảnh báo rõ ràng cho đến khi lòng mạch bị tắc nghẽn nghiêm trọng hoặc xảy ra biến chứng. Việc nhận biết sớm các yếu tố nguy cơ và chủ động tầm soát là "chìa khóa vàng" để phòng ngừa các biến chứng nguy hiểm do xơ vữa động mạch cảnh.

Động mạch cảnh là gì và tại sao lại quan trọng?

Động mạch cảnh là hệ thống mạch máu lớn nằm ở hai bên cổ, đảm nhiệm vai trò vận chuyển máu giàu oxy từ tim lên nuôi dưỡng não bộ. Bạn có thể dễ dàng cảm nhận được nhịp đập của động mạch này khi đặt nhẹ ngón tay lên vùng rãnh hai bên cổ.

Ví như "con đường huyết mạch độc đạo", động mạch cảnh đóng vai trò sinh tồn đối với hoạt động của hệ thần kinh trung ương. Chỉ cần dòng chảy tại đây bị gián đoạn hoặc tắc nghẽn, não bộ sẽ lập tức thiếu oxy, dẫn đến những tổn thương nghiêm trọng và khó phục hồi.\

Bệnh xơ vữa động mạch cảnh hình thành như thế nào?

Xơ vữa động mạch cảnh là tình trạng lòng mạch máu bị thu hẹp do sự tích tụ của các chất béo, cholesterol, canxi và các chất thải khác trong máu. Theo thời gian, những chất này lắng đọng tạo thành các mảng bám cứng (gọi là mảng xơ vữa).

Hãy hình dung mạch máu giống như đường ống nước trong gia đình. Sau nhiều năm sử dụng, đường ống bị đóng cặn bẩn, rỉ sét khiến dòng nước chảy qua bị yếu đi. Tương tự, khi mảng xơ vữa phát triển, lòng mạch sẽ hẹp lại, làm giảm lượng máu lưu thông lên não, gây ra tình trạng thiếu máu não mạn tính.

Tại sao người trên 50 tuổi dễ mắc bệnh này?

Tuổi tác và lối sống là hai yếu tố then chốt thúc đẩy quá trình xơ vữa động mạch.

Do quá trình lão hóa tự nhiên

Khi bước sang độ tuổi trung niên, hệ thống mạch máu bắt đầu mất đi độ đàn hồi vốn có, trở nên xơ cứng hơn. Giống như một sợi dây thun cũ bị giãn và giòn, thành mạch máu lúc này dễ bị tổn thương, tạo điều kiện thuận lợi cho các mỡ xấu bám vào và tích tụ.

Do lối sống và bệnh lý nền

Bên cạnh sự lão hóa, thói quen sinh hoạt và các bệnh lý mạn tính là "thủ phạm" chính đẩy nhanh tốc độ hẹp mạch máu:

• Chế độ ăn uống: Thói quen ăn mặn, tiêu thụ nhiều mỡ động vật hoặc đồ chiên xào trong nhiều năm khiến lượng cholesterol trong máu tăng cao.

• Ít vận động: Lối sống tĩnh tại, ít tập thể dục làm chậm quá trình chuyển hóa, dễ gây thừa cân, béo phì.

• Bệnh lý đi kèm: Các bệnh như cao huyết áp, tiểu đường là những yếu tố trực tiếp làm tổn thương thành mạch máu.

Làm thế nào để nhận biết sớm bệnh xơ vữa động mạch cảnh?

Điều đáng lo ngại nhất của xơ vữa động mạch cảnh là bệnh thường không gây đau đớn và không có triệu chứng rõ rệt ở giai đoạn đầu. Đa phần bệnh nhân chỉ phát hiện ra khi đi khám sức khỏe tổng quát hoặc khi bệnh đã biến chứng nặng.

Tuy nhiên, cơ thể vẫn có thể phát ra những tín hiệu cảnh báo sớm thông qua cơn thiếu máu não thoáng qua (TIA). Các dấu hiệu này thường xuất hiện đột ngột và có thể tự hết sau vài phút:

• Thị lực giảm sút: Đột nhiên cảm thấy mắt nhìn mờ như có màn sương che phủ, thường chỉ bị ở một bên mắt.

• Tê bì, yếu cơ: Cảm giác tê rần như kiến bò hoặc yếu nhẹ ở một bên cánh tay, chân hoặc một nửa khuôn mặt.

• Chóng mặt, mất thăng bằng: Cảm giác nhà cửa đảo lộn, đi đứng không vững mà không rõ lý do.

• Rối loạn ngôn ngữ: Đột nhiên thấy lưỡi bị cứng, khó nói hoặc khó diễn đạt ý mình muốn trong chốc lát.

Xơ vữa động mạch cảnh nguy hiểm như thế nào?

Nếu không được kiểm soát, mảng xơ vữa tại động mạch cảnh có thể dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng cho sức khỏe, trong đó nguy hiểm nhất là đột quỵ.

Mối liên hệ mật thiết với Đột quỵ (Tai biến mạch máu não)

Xơ vữa động mạch cảnh là nguyên nhân của khoảng 20-30% các ca đột quỵ. Tai biến có thể xảy ra theo hai cơ chế:

1. Mảng xơ vữa phát triển quá lớn gây bít tắc hoàn toàn dòng máu tại chỗ.

2. Nguy hiểm hơn, mảng xơ vữa bị nứt vỡ, mảnh vỡ trôi theo dòng máu lên não và gây kẹt tại các mạch máu nhỏ hơn (nhồi máu não).

Để hiểu rõ hơn về các dấu hiệu khẩn cấp và cách xử lý khi gặp bệnh nhân tai biến, cô bác và anh chị có thể tham khảo bài viết: [Dấu hiệu và cách sơ cứu đột quỵ] mà Phòng khám Đa khoa SIHG đã chia sẻ trước đó.

Suy giảm trí nhớ ở người cao tuổi

Tình trạng thiếu máu nuôi não kéo dài do hẹp động mạch cảnh còn khiến các tế bào thần kinh bị suy yếu. Điều này dẫn đến việc người lớn tuổi thường xuyên đau đầu, hoa mắt, suy giảm trí nhớ, và kém minh mẫn.

Khi nào nên đi khám tầm soát?

Rất nhiều bệnh nhân thường đặt câu hỏi: "Tôi thấy vẫn khỏe, có cần đi khám không?". Câu trả lời phụ thuộc vào độ tuổi và các yếu tố nguy cơ mà bạn đang mang.

Về độ tuổi: Ai cần đi khám?

Các chuyên gia y tế khuyến cáo nam giới trên 50 tuổi và nữ giới trên 55 tuổi (hoặc sau mãn kinh) nên thực hiện tầm soát. Lý do là bởi các chất cặn bã cần hàng chục năm tích tụ mới đủ lớn để gây hẹp mạch máu. Do đó, độ tuổi trung niên là thời điểm bệnh bắt đầu "chín muồi" và dễ gây biến chứng nhất.

Về bệnh lý nền: Ai có nguy cơ cao nhất?

Bạn cần đi kiểm tra mạch máu ngay nếu thuộc các nhóm sau:

• Người mắc Cao huyết áp: Áp lực dòng máu mạnh va đập liên tục làm lớp lót bên trong thành mạch bị trầy xước, tổn thương. Đây là vị trí lý tưởng để mỡ máu bám vào.

• Người bị Mỡ máu & Tiểu đường: Mỡ máu cao cung cấp "nguyên liệu" để tạo ra mảng xơ vữa. Trong khi đó, đường huyết cao gây viêm thành mạch, khiến mảng bám phát triển nhanh và dễ nứt vỡ hơn.

• Người hút thuốc lá lâu năm: Các chất độc trong khói thuốc trực tiếp phá hủy lớp màng bảo vệ mạch máu, làm tăng nguy cơ hình thành cục máu đông.

Dấu hiệu cấp cứu

Cần đến bệnh viện ngay lập tức nếu xuất hiện các dấu hiệu: méo miệng, yếu liệt tay chân một bên, nói đớ. Dù các triệu chứng này chỉ thoáng qua rồi hết, đây vẫn là tín hiệu cho thấy dòng máu lên não đã bị tắc nghẽn tạm thời và cơn đột quỵ thật sự đang đến rất gần.

Lời khuyên sống khỏe

Để bảo vệ hệ mạch máu và phòng ngừa đột quỵ, người cao tuổi cần duy trì lối sống khoa học:

• Kiểm soát tốt các chỉ số huyết áp và đường huyết tại nhà.

• Xây dựng chế độ ăn DASH, hạn chế mỡ động vật, tăng cường rau xanh và cá.

• Duy trì vận động nhẹ nhàng như đi bộ, tập dưỡng sinh khoảng 30 phút mỗi ngày.

• Quan trọng nhất, hãy duy trì thói quen khám sức khỏe định kỳ 6 tháng - 1 năm/lần.

Xơ vữa động mạch cảnh giống như một "quả bom nổ chậm", nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát nếu được phát hiện sớm.
Phòng khám Đa khoa SIHG là một trong những phòng khám tim mạch uy tín tại khu vực Quận 7, được xây dựng theo tiêu chuẩn y tế Singapore, chuyên sâu về tầm soát và điều trị các bệnh lý tim mạch, nội khoa cho người cao tuổi.

Tại đây, bệnh nhân hoàn toàn có thể an tâm khi được thăm khám trực tiếp bởi PGS.TS.BS Huỳnh Kim Phượng – Giám đốc Y khoa SIHG. Với bề dày 35 năm kinh nghiệm lâm sàng tại các bệnh viện lớn, Bác sĩ Phượng không chỉ là một chuyên gia đầu ngành mà còn là người thầy thuốc tận tâm, luôn dành thời gian lắng nghe và giải thích cặn kẽ từng chỉ số sức khỏe cho bệnh nhân.

Đối với bệnh lý xơ vữa động mạch cảnh, sự kết hợp giữa kinh nghiệm chẩn đoán dày dặn của PGS.TS.BS Huỳnh Kim Phượng cùng hệ thống máy siêu âm Doppler màu thế hệ mới tại Phòng khám Đa khoa SIHG sẽ giúp phát hiện chính xác những mảng xơ vữa nhỏ nhất, từ đó đưa ra phác đồ dự phòng biến chứng hiệu quả và cá nhân hóa cho từng bệnh nhân.

Đừng để những cơn đau thắt ngực hay triệu chứng chóng mặt thoáng qua làm ảnh hưởng đến tuổi già an vui. Hãy liên hệ với Phòng khám Đa khoa SIHG để đặt lịch tư vấn cùng Bác sĩ Phượng ngay hôm nay.

Thông tin liên hệ:

• Địa chỉ: 16 Tôn Dật Tiên, Phường Tân Hưng, TP.HCM. (Phường Tân Phong, Quận 7 cũ)

• Hotline: 0902 681 711 – 0906 801 711

• Website: www.sihg.vn