Đối mặt với bệnh tiểu đường là một hành trình dài đòi hỏi sự kiên nhẫn và thấu hiểu cơ thể. Sự lo lắng về những thay đổi sức khỏe, đặc biệt là cảm giác tê bì ở tay chân hay thị lực suy giảm, là điều dễ hiểu và cần được quan tâm đúng mức. Việc trang bị kiến thức vững vàng sẽ giúp người bệnh tự tin hơn, giảm bớt căng thẳng trong quá trình chăm sóc bản thân.

Biến chứng thần kinh và võng mạc ở bệnh nhân tiểu đường xảy ra khi lượng đường huyết tăng cao kéo dài, làm tổn thương hệ thống vi mạch máu. Biến chứng thần kinh gây tê, đau nhức hoặc mất cảm giác ở các chi. Đồng thời, biến chứng võng mạc gây tổn thương mạch máu ở mắt, làm suy giảm thị lực. Để kiểm soát, người bệnh cần duy trì đường huyết ổn định và thăm khám y tế định kỳ.

Tổng quan về biến chứng thần kinh và võng mạc ở bệnh nhân tiểu đường

Biến chứng thần kinh bệnh tiểu đường là các tổn thương xảy ra ở hệ thống dây thần kinh trên toàn cơ thể do tình trạng tăng đường huyết mãn tính. Đây là hệ lụy phổ biến làm suy giảm khả năng cảm nhận và điều khiển vận động của cơ thể.

Song song đó, biến chứng võng mạc là tình trạng tổn thương diễn ra tại mắt, khi các mạch máu nhỏ nuôi dưỡng màng lưới phía sau mắt (võng mạc) bị rò rỉ dịch hoặc tắc nghẽn. Cả hai tình trạng này đều là biến chứng bệnh tiểu đường có mối liên hệ mật thiết với chỉ số đường huyết, đòi hỏi sự theo dõi chặt chẽ để bảo vệ chất lượng cuộc sống.

Cơ chế gây tổn thương thần kinh và võng mạc

Khi lượng đường trong máu duy trì ở mức cao trong thời gian dài, thành của các mao mạch nuôi dưỡng tế bào thần kinh và võng mạc sẽ suy yếu. Theo thông tin từ Cẩm nang y khoa MSD Manual, sự tổn thương này làm giảm lưu lượng máu, khiến các sợi thần kinh và tế bào mắt bị thiếu hụt lượng oxy cùng các dưỡng chất thiết yếu.

Sự suy giảm tuần hoàn này dẫn đến việc truyền tín hiệu thần kinh bị rối loạn, gây ra các cảm giác bất thường ở tứ chi. Tại mắt, cơ thể cố gắng bù đắp sự thiếu hụt oxy bằng cách tạo ra các mạch máu mới. Tuy nhiên, những mạch máu này rất mỏng manh, dễ rò rỉ và gây xuất huyết trong mắt.

Các dấu hiệu nhận biết biến chứng thần kinh bệnh tiểu đường là gì?

Tùy thuộc vào nhóm dây thần kinh bị ảnh hưởng, người bệnh có thể gặp phải những dấu hiệu khác nhau:

• Tổn thương thần kinh ngoại biên: Thường bắt đầu từ bàn chân và cẳng chân. Người bệnh có cảm giác châm chích, kiến bò, tê rát hoặc giảm khả năng cảm nhận nhiệt độ.

Xem thêm: Hội chứng bàn chân tiểu đường

• Tổn thương thần kinh tự chủ: Xảy ra khi bệnh tác động đến hệ tiêu hóa, tim mạch hoặc hệ tiết niệu. Các biểu hiện bao gồm nhịp tim nhanh ngay cả khi nghỉ ngơi, đầy bụng, khó tiêu, buồn nôn hoặc rối loạn chức năng bàng quang.

Biến chứng võng mạc bệnh tiểu đường tiến triển qua những giai đoạn nào?

Theo tài liệu từ Cổng thông tin Bộ Y tế, bệnh lý võng mạc diễn tiến âm thầm và chia thành các giai đoạn cụ thể:

• Giai đoạn không tăng sinh: Đây là giai đoạn sớm, các mạch máu ở võng mạc bắt đầu phình ra và có thể rò rỉ dịch. Tầm nhìn của người bệnh lúc này có thể chưa bị ảnh hưởng rõ rệt, hoặc chỉ hơi mờ nhẹ.

• Giai đoạn tăng sinh: Đây là giai đoạn nghiêm trọng hơn. Các mạch máu mới, yếu ớt bắt đầu phát triển tràn lan trên bề mặt võng mạc. Chúng rất dễ vỡ, rò rỉ máu vào pha lê thể, gây ra hiện tượng ruồi bay trước mắt hoặc làm suy giảm thị lực nặng nề.

Làm thế nào để phòng ngừa và theo dõi biến chứng bệnh tiểu đường?

Quản lý bệnh tiểu đường không chỉ là việc theo dõi các con số, mà là thiết lập một lối sống khoa học mang tính cá thể hóa cao. Người bệnh nên chủ động thực hiện các biện pháp sau:

• Kiểm soát đường huyết: Thường xuyên theo dõi chỉ số đường huyết, huyết áp và mỡ máu theo sự hướng dẫn của bác sĩ.

• Chế độ sinh hoạt lành mạnh: Ăn uống cân bằng, hạn chế tinh bột tinh chế và đồ ngọt. Tránh xa khói thuốc lá vì các chất độc hại trong thuốc lá làm hẹp mạch máu, gia tăng nguy cơ biến chứng.

• Thăm khám chuyên khoa định kỳ: Việc đánh giá chức năng thần kinh và soi đáy mắt cần được thực hiện thường xuyên (thường là 1-2 lần/năm).

Người bệnh không được tự ý sử dụng các loại thuốc hay các phương pháp dân gian chưa qua kiểm chứng. Khi có bất kỳ dấu hiệu bất thường nào về cảm giác ở tay chân hoặc thay đổi thị lực, bạn cần đến ngay các cơ sở y tế uy tín để được bác sĩ thăm khám và có phác đồ can thiệp an toàn.

Lời khuyên của PGS.TS.BS Huỳnh Kim Phượng, Giám đốc Y khoa Phòng khám SIHG

Sự xuất hiện của các dấu hiệu như tê bì tay chân hay mắt nhìn mờ có thể khiến bạn cảm thấy lo lắng. Việc lắng nghe cơ thể và ghi nhận những thay đổi này là bước đầu tiên để bảo vệ sức khỏe của bản thân.

Khi gặp phải các dấu hiệu nghi ngờ là biến chứng, cách xử trí an toàn là bạn cần nhanh chóng đến cơ sở y tế. Việc đánh giá và đưa ra phác đồ quản lý bệnh cần mang tính cá thể hóa, dựa trên thể trạng riêng biệt của từng người. Bạn không nên chần chừ hay áp dụng các biện pháp chưa được kiểm chứng, hãy chủ động gặp bác sĩ chuyên khoa để nhận được sự đồng hành và hướng dẫn kịp thời.

PGS.TS.BS. Huỳnh Kim Phượng là Bác sĩ chuyên khoa Nội tổng quát – Nội Tim mạch với hơn 35 năm kinh nghiệm trong thăm khám, chẩn đoán và điều trị.
Bác sĩ nguyên là Trưởng khoa Trung tâm Chăm sóc Sức khỏe theo yêu cầu – Bệnh viện Chợ Rẫy, 

Hiện Bác sĩ đang giảng dạy tại Đại học Y Dược TP.HCM, Đại học Y Phạm Ngọc Thạch và Đại học Y Dược Cần Thơ đồng thời là giám đốc y khoa tại Phòng khám Đa khoa SIHG Quận 7.