Bệnh van tim là tình trạng một hoặc nhiều van trong tim bị tổn thương hoặc có cấu trúc bất thường, khiến các lá van đóng không kín hoặc mở không hết. Điều này làm rối loạn dòng chảy của máu trong hệ tuần hoàn (bị cản trở hoặc trào ngược), buộc tim phải làm việc nhiều hơn để bơm máu, lâu dài có thể dẫn đến suy tim và nhiều biến chứng nguy hiểm.

Những "người gác cổng" thầm lặng của hệ tuần hoàn

Trái tim con người hoạt động bền bỉ như một chiếc máy bơm vĩnh cửu, vận chuyển máu đi nuôi khắp cơ thể. Để dòng máu này luôn chảy theo một chiều nhất định mà không bị trào ngược, tim cần đến sự phối hợp nhịp nhàng của hệ thống các van tim. Chúng đóng vai trò như những "cánh cửa" tự động, đóng mở chính xác theo từng nhịp đập.

Tuy nhiên, bệnh lý về van tim thường diễn tiến rất âm thầm. Nhiều người bệnh chỉ thực sự chú ý khi xuất hiện các cơn khó thở bất thường, mệt mỏi khi gắng sức hoặc những cơn đau tức ngực thoáng qua. Hiểu rõ về cấu tạo và chức năng của van tim là bước đầu tiên để chúng ta nhận diện và bảo vệ sức khỏe tim mạch.

Cấu tạo van tim gồm những loại nào và chức năng ra sao?

Trong cấu trúc giải phẫu bình thường, tim người có 4 buồng và tương ứng với đó là 4 loại van tim chính. Mỗi loại van giữ một nhiệm vụ riêng biệt tại các vị trí cửa ngõ quan trọng:

• Van 2 lá: Nằm ở vị trí giữa tâm nhĩ trái và tâm thất trái. Nhiệm vụ của van 2 lá là kiểm soát dòng máu giàu oxy đi từ tâm nhĩ trái xuống tâm thất trái một chiều, ngăn không cho máu trào ngược lại nhĩ trái.

• Van 3 lá: Nằm giữa tâm nhĩ phải và tâm thất phải. Van này giúp máu từ tâm nhĩ phải chảy xuống tâm thất phải, sau đó được bơm lên phổi để trao đổi oxy.

• Van động mạch chủ: Nằm giữa tâm thất trái và động mạch chủ. Đây là van chịu áp lực lớn nhất, kiểm soát dòng máu sạch được bơm từ tim đi nuôi toàn bộ cơ thể.

• Van động mạch phổi: Nằm giữa tâm thất phải và động mạch phổi. Van này mở ra để máu đi lên phổi và đóng lại để ngăn máu chảy ngược về tim.

Các lá van này được cấu tạo từ các mô liên kết mỏng nhưng rất dai và bền. Trong mỗi chu chuyển tim, các van này phải đóng khít hoàn toàn và mở rộng tối đa. Bất kỳ sự sai lệch nào trong cấu trúc này đều dẫn đến bệnh lý van tim.

Các bệnh lý van tim thường gặp nhất hiện nay là gì?

Dựa trên cơ chế rối loạn huyết động học, các chuyên gia tim mạch thường chia bệnh van tim thành hai nhóm tổn thương chính: Hẹp van và Hở van. Trong thực tế lâm sàng, một bệnh nhân có thể mắc đồng thời cả hai dạng tổn thương này trên cùng một van hoặc nhiều van khác nhau.

Hẹp van tim (Stenosis)

Đây là tình trạng các lá van trở nên dày, cứng hoặc các mép van dính lại với nhau. Hậu quả là lỗ van không thể mở ra hoàn toàn, làm cản trở dòng máu đi qua. Tim buộc phải co bóp mạnh hơn để đưa máu qua các khe hẹp này. Các dạng thường gặp bao gồm hẹp van 2 lá và hẹp van động mạch chủ.

Hở van tim (Regurgitation)

Ngược lại với hẹp, hở van tim xảy ra khi các lá van đóng không kín. Điều này khiến một lượng máu bị trào ngược lại buồng tim trước đó thay vì đi tiếp. Ví dụ, trong hở van 2 lá, máu sẽ trào ngược từ thất trái về nhĩ trái khi tim co bóp. Tình trạng này làm tăng gánh nặng thể tích cho tim, lâu ngày dẫn đến giãn buồng tim.

Ngoài ra, còn có các bệnh lý phức tạp như Sa van, Bệnh van tim hỗn hợp...

Dấu hiệu nhận biết bệnh van tim sớm là gì?

Một trong những đặc điểm nguy hiểm của bệnh van tim là sự tiến triển âm thầm. Ở giai đoạn đầu hoặc mức độ nhẹ, cơ thể có cơ chế bù trừ nên người bệnh gần như không cảm thấy triệu chứng rõ rệt. Tuy nhiên, khi bệnh tiến triển, các dấu hiệu sẽ xuất hiện ngày càng rõ nét:

• Khó thở: Đây là triệu chứng điển hình nhất. Người bệnh thường cảm thấy hụt hơi khi làm việc nặng, leo cầu thang hoặc tập thể dục. Ở giai đoạn nặng, cơn khó thở có thể xuất hiện ngay cả khi nằm nghỉ hoặc về đêm.

• Mệt mỏi và suy nhược: Do tim bơm máu không hiệu quả, cơ thể không nhận đủ oxy và dưỡng chất cần thiết, dẫn đến cảm giác mệt mỏi thường xuyên, chóng mặt hoặc thậm chí ngất xỉu.

• Đánh trống ngực: Cảm giác tim đập mạnh, dồn dập trong lồng ngực hoặc nhịp tim không đều (loạn nhịp).

• Phù nề: Sự ứ trệ tuần hoàn có thể gây tích nước, dẫn đến sưng phù ở mắt cá chân, bàn chân hoặc chướng bụng.

Khi xuất hiện các triệu chứng kể trên, bệnh nhân không nên chủ quan tự ý mua thuốc uống mà cần đến gặp bác sĩ để được thăm khám và chẩn đoán kịp thời.

Nguyên nhân gây bệnh van tim và đối tượng nguy cơ cao?

Bệnh van tim có thể xuất phát từ yếu tố bẩm sinh hoặc mắc phải trong quá trình sinh sống. Việc xác định nguyên nhân giúp bác sĩ đưa ra hướng theo dõi phù hợp.

Nguyên nhân bẩm sinh

Một số trẻ sinh ra đã có khiếm khuyết về cấu trúc van tim, ví dụ như van động mạch chủ chỉ có 2 lá (thay vì 3 lá như bình thường). Các dị tật này có thể không gây triệu chứng ngay lập tức nhưng sẽ ảnh hưởng đến chức năng tim về sau.

Nguyên nhân mắc phải

Phần lớn các trường hợp bệnh van tim ở người trưởng thành và người cao tuổi thuộc nhóm này, bao gồm:

• Thấp tim (Rheumatic Heart Disease): Đây là biến chứng muộn của viêm họng do liên cầu khuẩn không được điều trị triệt để lúc nhỏ, gây tổn thương van tim vĩnh viễn.

• Thoái hóa do tuổi tác: Theo thời gian, các lá van có thể bị vôi hóa, xơ cứng, làm giảm khả năng đóng mở linh hoạt. Đây là nguyên nhân phổ biến ở người cao tuổi.

• Các bệnh lý khác: Tăng huyết áp, xơ vữa động mạch, nhồi máu cơ tim hoặc viêm nội tâm mạc nhiễm trùng cũng là những tác nhân trực tiếp làm tổn thương hệ thống van tim.

Bệnh van tim có nguy hiểm không và biến chứng là gì?

Nhiều bệnh nhân thường thắc mắc liệu bệnh van tim có nguy hiểm đến tính mạng không. Câu trả lời phụ thuộc rất nhiều vào mức độ tổn thương van và thời điểm phát hiện bệnh. Nếu không được theo dõi và can thiệp kịp thời, bệnh van tim có thể dẫn đến những biến chứng nghiêm trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng sống và tuổi thọ.

Suy tim là biến chứng phổ biến nhất. Khi van tim bị hỏng, cơ tim phải làm việc quá sức trong thời gian dài để bù đắp lượng máu thiếu hụt hoặc ứ trệ. Dần dần, cơ tim sẽ bị suy yếu, buồng tim giãn ra và mất khả năng bơm máu hiệu quả.

Bên cạnh đó, sự rối loạn dòng chảy của máu tạo điều kiện thuận lợi cho việc hình thành các cục máu đông trong buồng tim. Nếu cục máu đông này di chuyển lên não, nó có thể gây tắc mạch não dẫn đến đột quỵ (tai biến mạch máu não). Ngoài ra, người bệnh van tim cũng thường xuyên đối mặt với các vấn đề về rối loạn nhịp tim (như rung nhĩ), gây cảm giác hồi hộp và tăng nguy cơ ngưng tim đột ngột.

Khi nào cần tầm soát tim mạch và khám tim mạch ở đâu uy tín tại Quận 7?

Theo lời khuyên từ các chuyên gia tim mạch, việc phát hiện sớm đóng vai trò then chốt trong hiệu quả điều trị. Những người trên 40 tuổi, người có tiền sử gia đình mắc bệnh tim, hoặc những ai đã từng bị thấp tim nên thực hiện tầm soát tim mạch định kỳ ít nhất 1 năm/lần.

Đặc biệt, nếu bạn đang sinh sống tại khu vực Quận 7 hoặc lân cận và nhận thấy bản thân có những dấu hiệu như khó thở, đau ngực, phù chân, hãy chủ động đi khám bác sĩ ngay. Một lối sống lành mạnh, hạn chế muối, không hút thuốc lá và kiểm soát tốt các bệnh lý nền như tiểu đường, huyết áp cũng là cách hữu hiệu để bảo vệ van tim.

Tại Phòng khám Đa khoa SIHG, chuyên khoa Tim mạch được đầu tư bài bản với hệ thống trang thiết bị chẩn đoán hình ảnh hiện đại như máy siêu âm đa năng, máy đo điện tâm đồ (ECG) giúp phát hiện chính xác các tổn thương van tim dù là nhỏ nhất.

Đặc biệt, người bệnh sẽ được thăm khám và tư vấn trực tiếp bởi chuyên gia đầu ngành:PGS.TS.BS Huỳnh Kim Phượng - Chuyên khoa Tim mạch - Phòng khám Đa khoa SIHG.

Với kinh nghiệm dày dặn và phác đồ cá thể hóa, Bác sĩ Phượng cùng đội ngũ y bác sĩ tại Phòng khám Đa khoa SIHG sẽ giúp bạn đánh giá chính xác tình trạng sức khỏe trái tim, từ đó đưa ra lời khuyên và hướng xử trí phù hợp nhất, giúp bạn an tâm tận hưởng cuộc sống.

Mọi chi tiết xin liên hệ:

Phòng khám Đa khoa SIHG

Địa chỉ: Số 16, Đường Tôn Dật Tiên, Phường Tân Hưng, TP. HCM (kế bên Aeon Citimart)

Hotline: 0902681711 - 0906801711

Email: enquiry@sihg.vn

Cố vấn chuyên môn cho bài viết

PGS.TS.BS. Huỳnh Kim Phượng là Bác sĩ chuyên khoa Nội tổng quát – Nội Tim mạch với hơn 35 năm kinh nghiệm trong thăm khám, chẩn đoán và điều trị.
Bác sĩ nguyên là Trưởng khoa Trung tâm Chăm sóc Sức khỏe theo yêu cầu – Bệnh viện Chợ Rẫy, 
Hiện Bác sĩ đang giảng dạy tại Đại học Y Dược TP.HCM, Đại học Y Phạm Ngọc Thạch và Đại học Y Dược Cần Thơ đồng thời là giám đốc y khoa tại Phòng khám Đa khoa SIHG Quận 7.