Bệnh tiểu đường là một bệnh lý mãn tính đòi hỏi sự kiên nhẫn trong việc quản lý đường huyết mỗi ngày. Khi lượng đường trong máu duy trì ở mức cao kéo dài, cơ thể có nguy cơ đối diện với nhiều vấn đề y khoa, trong đó biến chứng mạch máu do bệnh tiểu đường là một tình trạng cần đặc biệt lưu tâm. Việc thấu hiểu sự thay đổi của cơ thể sẽ giúp người bệnh chủ động hơn trên hành trình bảo vệ sức khỏe tim mạch.

Biến chứng mạch máu lớn do bệnh tiểu đường là gì?

Biến chứng mạch máu lớn ở bệnh nhân tiểu đường là tình trạng tổn thương, xơ cứng và chít hẹp tại các động mạch có kích thước vừa và lớn. Quá trình này làm giảm lưu lượng máu cung cấp cho các cơ quan trọng yếu như tim, não và tứ chi, từ đó dẫn đến các bệnh lý tim mạch, thiếu máu não và tổn thương động mạch ngoại biên.

Bàn về vấn đề này, PGS.TS.BS. Huỳnh Kim Phượng - Chuyên khoa Tim Mạch, Giám đốc Y khoa - Phòng khám Đa khoa SIHG chia sẻ: "Tình trạng tổn thương mạch máu diễn ra âm thầm theo thời gian. Người bệnh cần theo dõi sức khỏe định kỳ để phát hiện sớm các thay đổi bên trong cơ thể, từ đó có hướng dự phòng phù hợp."

Cơ chế hình thành biến chứng mạch máu lớn đối với người bệnh tiểu đường diễn ra thế nào?

Sự gia tăng lượng đường trong máu kéo dài tạo ra những tác động trực tiếp lên hệ thống tuần hoàn. Khi lớp nội mạc bảo vệ thành mạch bị tổn thương, các gốc tự do và phân tử mỡ (lipid) dư thừa dễ dàng lắng đọng lại. Sự tích tụ này theo thời gian sẽ tạo nên các mảng xơ vữa, làm cho thành động mạch trở nên dày và mất đi độ đàn hồi vốn có.

Quá trình hình thành mảng xơ vữa ở người bệnh tiểu đường thường diễn tiến nhanh hơn so với người bình thường. Khi lòng mạch bị thu hẹp, dòng máu mang theo oxy và dưỡng chất đi nuôi cơ thể sẽ gặp trở ngại lớn. Đây là nền tảng khởi phát cho các rối loạn tuần hoàn tại nhiều cơ quan khác nhau.

Xem thêm: Cơ chế hình thành mảng xơ vữa nội mạc mạch máu

Bệnh tiểu đường gây ra những biến chứng mạch máu lớn nào?

Dựa trên vị trí mạch máu bị tổn thương, biến chứng mạch máu lớn được phân chia thành ba nhóm bệnh lý cốt lõi. Mỗi nhóm sẽ có những biểu hiện khác biệt, đòi hỏi sự quan tâm đúng mực từ bệnh nhân và gia đình.

Bệnh lý động mạch vành và suy tim

Động mạch vành là hệ thống mạch máu mang nhiệm vụ nuôi dưỡng cơ tim. Khi các nhánh động mạch này bị xơ vữa và thu hẹp, cơ tim sẽ không nhận đủ lượng oxy cần thiết để hoạt động. Người bệnh có thể cảm nhận các cơn đau thắt ngực, mệt mỏi khi gắng sức hoặc khó thở kéo dài.

Bên cạnh đó, việc cơ tim phải làm việc quá sức trong điều kiện thiếu máu nuôi dưỡng lâu ngày sẽ làm tăng nguy cơ suy tim. Chăm sóc tim mạch là một quá trình cá thể hóa, mỗi người sẽ có những dấu hiệu nhận biết riêng biệt.

Tổn thương mạch máu não

Tương tự như động mạch vành, các động mạch cung cấp máu cho não.

Tình trạng thiếu hụt tuần hoàn não có thể biểu hiện bằng những dấu hiệu thoáng qua như chóng mặt, tê yếu một bên cơ thể, khó nói hoặc mờ mắt. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu này mang ý nghĩa rất lớn trong việc bảo vệ chức năng thần kinh.

Bệnh lý động mạch ngoại biên

Biến chứng động mạch ngoại biên thường xuất hiện ở các mạch máu lớn vùng chi dưới. Mạch máu vùng chân bị tắc nghẽn sẽ làm giảm lượng máu đến các mô cơ, gây ra cảm giác đau mỏi, chuột rút bắp chân khi đi bộ và thuyên giảm khi nghỉ ngơi.

PGS.TS.BS. Huỳnh Kim Phượng bổ sung thêm: "Tình trạng thiếu máu nuôi dưỡng khiến vùng da chân trở nên khô, lạnh, dễ bị tổn thương và vết thương thường lâu lành. Do đó, việc chăm sóc bàn chân hằng ngày là thói quen cực kỳ cần thiết đối với người mắc bệnh tiểu đường." Xem thêm: biến chứng bàn chân tiểu đường

Lời khuyên từ PGS.TS.BS Huỳnh Kim Phượng

Quản lý biến chứng mạch máu lớn ở bệnh nhân tiểu đường đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa việc theo dõi đường huyết, kiểm soát huyết áp và xây dựng lối sống lành mạnh.

"Người có tiền sử gia đình hoặc đang đối diện với các rủi ro tiểu đường cần chú trọng xây dựng một chế độ dinh dưỡng giúp tăng độ nhạy của insulin, kết hợp vận động vừa sức. Không nên chờ đến khi cơ thể xuất hiện dấu hiệu mới bắt đầu quan tâm. Sự chủ động tầm soát sức khỏe tổng quát định kỳ là chìa khóa để bảo vệ hệ thống tim mạch."

PGS.TS.BS. Huỳnh Kim Phượng là Bác sĩ chuyên khoa Nội tổng quát – Nội Tim mạch với hơn 35 năm kinh nghiệm trong thăm khám, chẩn đoán và điều trị.
Bác sĩ nguyên là Trưởng khoa Trung tâm Chăm sóc Sức khỏe theo yêu cầu – Bệnh viện Chợ Rẫy, 

Hiện Bác sĩ đang giảng dạy tại Đại học Y Dược TP.HCM, Đại học Y Phạm Ngọc Thạch và Đại học Y Dược Cần Thơ đồng thời là giám đốc y khoa tại Phòng khám Đa khoa SIHG Quận 7.