Hẹp van động mạch chủ là gì?

Hẹp van động mạch chủ (Aortic Stenosis) xảy ra khi lỗ van nằm giữa tâm thất trái và động mạch chủ bị thu hẹp đáng kể. Ở trạng thái bình thường, van này hoạt động như một cánh cửa một chiều, mở ra để máu giàu oxy được bơm vào tuần hoàn hệ thống. Tuy nhiên, khi van bị tổn thương, dày lên hoặc vôi hóa, "cánh cửa" này trở nên cứng nhắc và không thể mở rộng hết mức.

Cơ chế này buộc cơ tim, cụ thể là tâm thất trái, phải co bóp với áp lực lớn hơn gấp nhiều lần để thắng được sức cản tại lỗ van hẹp. Theo thời gian, thành cơ tim sẽ dày lên để bù đắp, nhưng sự bù đắp này không thể kéo dài mãi mãi. Khi cơ tim bắt đầu suy yếu, lưu lượng máu nuôi các cơ quan quan trọng như não và cơ bắp sẽ giảm sút nghiêm trọng.

Nguyên nhân gây bệnh thường chia thành ba nhóm chính: 

• Vôi hóa van do tuổi tác (chiếm đa số ở người cao tuổi), 

• Dị tật van hai lá bẩm sinh (thay vì ba lá như bình thường) 

• Di chứng từ bệnh thấp tim. 

Do quá trình tiến triển thường kéo dài nhiều năm, bệnh nhân thường nhầm lẫn các dấu hiệu sớm với sự suy giảm sức khỏe tự nhiên của tuổi già.

Triệu chứng hẹp van động mạch chủ thường gặp là gì?

Các dấu hiệu của hẹp van động mạch chủ thường không xuất hiện rầm rộ ở giai đoạn đầu. Tuy nhiên, khi mức độ hẹp trở nên nghiêm trọng, cơ thể sẽ bắt đầu phát đi những tín hiệu cảnh báo rõ rệt hơn, đặc biệt là khi chúng ta vận động hoặc gắng sức.

Tại sao đau thắt ngực là dấu hiệu cảnh báo đầu tiên?

Cơn đau thắt ngực (Angina) là triệu chứng phổ biến nhất, thường được mô tả như một cảm giác bị đè nặng, thắt chặt hoặc bóp nghẹt ở vùng sau xương ức. Khi van bị hẹp, cơ tim phải làm việc quá tải dẫn đến nhu cầu oxy tăng cao, trong khi lưu lượng máu đi nuôi chính cơ tim (qua động mạch vành) lại bị hạn chế. Cơn đau thường khởi phát khi bạn làm việc nặng, leo cầu thang hoặc mang vác vật dụng và sẽ giảm bớt khi nghỉ ngơi.

Tình trạng khó thở và mệt mỏi khi vận động

Khó thở là biểu hiện cho thấy áp lực từ tim đã bắt đầu ảnh hưởng ngược lại phổi. Ban đầu, Bệnh nhân chỉ thấy hụt hơi nhẹ khi tập thể dục, nhưng dần dần, ngay cả những hoạt động sinh hoạt thường ngày như đi bộ một đoạn ngắn cũng trở nên khó khăn. Đi kèm với đó là cảm giác mệt mỏi rã rời do cơ bắp không nhận đủ năng lượng cần thiết từ dòng máu.

Hoa mắt, chóng mặt hoặc ngất xỉu đột ngột

Ngất xỉu (Syncope) là một dấu hiệu cực kỳ nguy hiểm trong bệnh lý hẹp van động mạch chủ. Hiện tượng này xảy ra do tim không thể tăng cung lượng máu lên não kịp thời để đáp ứng nhu cầu khi cơ thể vận động hoặc thay đổi tư thế đột ngột. Nếu bạn thường xuyên thấy hoa mắt hoặc từng bị ngất không rõ nguyên nhân, đây là lúc cần đặc biệt lưu tâm đến sức khỏe tim mạch.

Nhịp tim nhanh hoặc đánh trống ngực

Bệnh nhân có thể cảm nhận rõ tiếng tim đập mạnh hoặc không đều trong lồng ngực. Để bù đắp cho lượng máu bị thiếu hụt sau mỗi nhát bóp, tim thường phải tăng tần số đập. Tình trạng này kéo dài không chỉ gây khó chịu mà còn cho thấy hệ thống tim mạch đang ở trạng thái căng thẳng tột độ.

Nếu các triệu chứng trên không được phát hiện và thăm khám kịp thời, trái tim sẽ dần kiệt sức và dẫn đến những hệ lụy khó lường về mặt cấu trúc cũng như chức năng.

Biến chứng hẹp van động mạch chủ nguy hiểm như thế nào?

Hẹp van động mạch chủ nếu để diễn tiến tự nhiên mà không có sự theo dõi của bác sĩ chuyên khoa sẽ dẫn đến những biến chứng đe dọa trực tiếp đến tính mạng. Khi van tim bị hẹp nặng, toàn bộ hệ tuần hoàn sẽ bị rơi vào trạng thái mất bù.

Suy tim mãn tính – Hệ quả tất yếu của hẹp van kéo dài

Đây là biến chứng phổ biến nhất. Khi tâm thất trái phải chống lại áp lực cao trong thời gian dài, các sợi cơ tim sẽ bị xơ hóa và giãn ra, mất dần khả năng đàn hồi. Lúc này, máu bị ứ trệ tại tim và phổi, gây ra tình trạng phù chân, gan to và khó thở kịch phát về đêm. Suy tim mãn tính làm giảm đáng kể chất lượng cuộc sống và đòi hỏi chế độ chăm sóc y tế đặc biệt.

Rối loạn nhịp tim và nguy cơ đột quỵ

Sự biến đổi về cấu trúc buồng tim khiến các tín hiệu điện học trong tim bị rối loạn. Bệnh nhân dễ mắc phải chứng rung nhĩ – một tình trạng khiến tim đập loạn nhịp, tạo điều kiện cho cục máu đông hình thành trong buồng tim. Nếu cục máu đông này trôi theo dòng máu lên não, nó sẽ gây tắc mạch và dẫn đến đột quỵ não (tai biến) với những di chứng nặng nề.

Viêm nội tâm mạc nhiễm trùng

Van tim bị tổn thương hoặc vôi hóa là vị trí lý tưởng để vi khuẩn trong máu bám vào và gây viêm nhiễm. Đây là một tình trạng nhiễm trùng nặng, có thể phá hủy các lá van nhanh chóng và gây ra các ổ áp-xe trong tim. Những bệnh nhân hẹp van tim cần đặc biệt chú ý vệ sinh răng miệng và thông báo cho bác sĩ về tình trạng tim mạch trước khi thực hiện các thủ thuật y khoa xâm lấn.

Đột tử do tim

Trong những trường hợp hẹp van động mạch chủ mức độ nặng, nguy cơ đột tử luôn hiện hữu. Nguyên nhân thường do các cơn rối loạn nhịp thất nguy hiểm hoặc tim ngừng đập đột ngột do quá tải. Đáng lo ngại là biến chứng này có thể xảy ra ngay cả khi Bệnh nhân chưa có những triệu chứng lâm sàng rõ rệt trước đó.

Lời khuyên từ PGS.TS.BS Huỳnh Kim Phượng

Bệnh lý hẹp van động mạch chủ hoàn toàn có thể được kiểm soát nếu chúng ta có ý thức tầm soát định kỳ. Đối với những người trên 60 tuổi, người có tiền sử bệnh tim bẩm sinh hoặc từng mắc thấp tim, việc thực hiện siêu âm tim định kỳ 6 tháng hoặc 1 năm một lần là vô cùng quan trọng để đánh giá sức khoẻ và chức năng của tim.

Tại Phòng khám Đa khoa SIHG, chúng tôi chú trọng việc kết hợp giữa công nghệ chẩn đoán hình ảnh tiên tiến và đội ngũ chuyên gia tận tâm để bảo vệ sức khỏe tim mạch cho cộng đồng. Việc phát hiện sớm không chỉ giúp việc theo dõi trở nên đơn giản hơn mà còn ngăn chặn hiệu quả những biến chứng nguy hiểm có thể xảy ra.

Kết luận

Hẹp van động mạch chủ không phải là một căn bệnh có thể xem nhẹ, bởi nó tác động trực tiếp đến khả năng vận hành của "nhà máy năng lượng" trong cơ thể. Do bệnh thường diễn tiến âm thầm, những dấu hiệu như mỏi mệt hay hụt hơi đôi khi bị lầm tưởng là do áp lực công việc hoặc dấu hiệu của tuổi tác. Tuy nhiên, việc hiểu rõ và lắng nghe cơ thể chính là chìa khóa vàng để ngăn chặn những biến chứng nguy hiểm như suy tim hay đột quỵ.

Cố vấn chuyên môn cho bài viết

PGS.TS.BS. Huỳnh Kim Phượng là Bác sĩ chuyên khoa Nội tổng quát – Nội Tim mạch với hơn 35 năm kinh nghiệm trong thăm khám, chẩn đoán và điều trị.
Bác sĩ nguyên là Trưởng khoa Trung tâm Chăm sóc Sức khỏe theo yêu cầu – Bệnh viện Chợ Rẫy, 

Hiện Bác sĩ đang giảng dạy tại Đại học Y Dược TP.HCM, Đại học Y Phạm Ngọc Thạch và Đại học Y Dược Cần Thơ đồng thời là giám đốc y khoa tại Phòng khám Đa khoa SIHG Quận 7.