Chức năng sản xuất insulin của tuyến tụy có thể bị suy giảm bởi các thói quen sinh hoạt hàng ngày như tiêu thụ nhiều đường, thức khuya, lười vận động và căng thẳng kéo dài. Việc nhận biết sớm các yếu tố này đóng vai trò then chốt để bảo vệ sức khỏe chuyển hóa, giúp phòng ngừa các bệnh lý mãn tính về lâu dài. Bài viết được tham vấn chuyên môn bởi PGS.TS.BS Huỳnh Kim Phượng nhằm cung cấp góc nhìn y khoa chuẩn mực, hỗ trợ bạn điều chỉnh lối sống khoa học hơn.

Vai trò của insulin và nguyên lý hoạt động của tuyến tụy

• Định nghĩa: Insulin là một loại hormone do tế bào beta của tuyến tụy tiết ra. Hormone này đóng vai trò như "chìa khóa" mở màng tế bào, giúp đưa đường (glucose) từ máu vào bên trong để tạo ra năng lượng cho cơ thể hoạt động.

• Cơ chế suy giảm: Khi cơ thể liên tục chịu tác động từ lối sống thiếu khoa học, tuyến tụy phải làm việc quá tải. Tình trạng này kéo dài dẫn đến sự mệt mỏi của tế bào beta, làm suy giảm khả năng tiết insulin theo thời gian.

Những thói quen sinh hoạt làm suy giảm chức năng sản xuất insulin

Tiêu thụ thường xuyên thực phẩm chứa đường bổ sung và tinh bột tinh chế

• Việc nạp liên tục nước ngọt, bánh kẹo và thức ăn nhanh làm lượng đường trong máu tăng vọt đột ngột.

• Điều này dẫn đến tuyến tụy phải liên tục sản xuất lượng lớn insulin để hạ đường huyết xuống mức an toàn. Tình trạng này lặp lại thường xuyên làm các tế bào beta dần trở nên kiệt sức.

Lối sống thiếu vận động thể chất

• Cơ bắp là nơi tiêu thụ lượng lớn glucose trong cơ thể. Khi bạn ít vận động, các mô cơ sẽ giảm độ nhạy cảm với insulin, dẫn đến tình trạng kháng insulin.

• Và để bù đắp lượng đường không được hấp thụ, tuyến tụy buộc phải tăng cường sản xuất insulin. Việc ít vận động cũng dễ dẫn đến tích tụ mỡ thừa ở nội tạng, gây cản trở trực tiếp đến hoạt động của hormone này.

Rối loạn giấc ngủ và thức khuya kéo dài

• Giấc ngủ đóng vai trò thiết yếu trong việc tái tạo cơ thể và duy trì sự ổn định nội tiết. Thiếu ngủ làm gián đoạn nhịp sinh học và ảnh hưởng tiêu cực đến quá trình chuyển hóa glucose.

• Việc ngủ không đủ giấc làm giảm độ nhạy insulin. Điều này buộc tuyến tụy phải hoạt động nhiều hơn mức bình thường để duy trì đường huyết ổn định.

Căng thẳng (Stress) kéo dài

Khi gặp căng thẳng, cơ thể sẽ phản ứng bằng cách tiết ra các hormone như cortisol và adrenaline. Các hormone này kích thích gan giải phóng thêm đường vào máu, đòi hỏi tuyến tụy phải tiết thêm insulin tương ứng. Tình trạng stress kéo dài sẽ tạo ra vòng lặp gây áp lực lớn lên tuyến tụy.

Lạm dụng thức uống có cồn và hút thuốc lá

• Các độc tố có trong thuốc lá và thức uống có cồn là tác nhân gây viêm nhiễm hệ thống trong cơ thể.

• Tình trạng viêm này làm tổn thương trực tiếp đến các tế bào beta của tuyến tụy. Từ đó, khả năng tổng hợp và giải phóng insulin bị suy giảm đáng kể.

Góc nhìn từ PGS.TS.BS Huỳnh Kim Phượng

"Sự suy giảm chức năng tuyến tụy thường diễn ra âm thầm và không có biểu hiện rõ rệt ở giai đoạn đầu. Việc điều chỉnh lối sống cần được thực hiện sớm và mang tính cá thể hóa dựa trên thể trạng của từng người."

Một số dấu hiệu cần lưu ý: Bạn nên chú ý nếu cơ thể thường xuyên khát nước, đi tiểu nhiều, mệt mỏi vô cớ, hoặc có tiền sử gia đình mắc các bệnh lý chuyển hóa.

Khi nhận thấy các dấu hiệu trên hoặc nghi ngờ thói quen sinh hoạt đang ảnh hưởng đến sức khỏe, bạn cần nhanh chóng đến gặp bác sĩ chuyên khoa hoặc các cơ sở y tế uy tín để bác sĩ có thể trực tiếp thăm khám và đưa ra phác đồ phù hợp cho từng trường hợp cụ thể

Cố vấn chuyên môn cho bài viết

PGS.TS.BS. Huỳnh Kim Phượng là Bác sĩ chuyên khoa Nội tổng quát – Nội Tim mạch với hơn 35 năm kinh nghiệm trong thăm khám, chẩn đoán và điều trị.

Bác sĩ nguyên là Trưởng khoa Trung tâm Chăm sóc Sức khỏe theo yêu cầu – Bệnh viện Chợ Rẫy.

Hiện Bác sĩ đang giảng dạy tại Đại học Y Dược TP.HCM, Đại học Y Phạm Ngọc Thạch và Đại học Y Dược Cần Thơ đồng thời là giám đốc y khoa tại Phòng khám Đa khoa SIHG Quận 7.

Nguồn tham khảo y khoa

• WHO (Tổ chức Y tế Thế giới): Báo cáo về các yếu tố nguy cơ của bệnh lý chuyển hóa (Link: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/diabetes).

• Mayo Clinic: Thông tin về kháng insulin và vai trò của tuyến tụy (Link: https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/diabetes/symptoms-causes/syc-20371444).

• Harvard Health Publishing: Tác động của giấc ngủ và căng thẳng đến lượng đường trong máu (Link: https://www.health.harvard.edu/diseases-and-conditions/sleep-and-disease-risk).

• CDC (Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ): Lối sống và sức khỏe chuyển hóa (Link: https://www.cdc.gov/diabetes/prevent-type-2/index.html).

PGS.TS.BS Huỳnh Kim Phượng - Chuyên khoa Tim Mạch - Phòng khám Đa khoa SIHG.