Rối loạn tiêu hóa thường xuyên kết hợp với cân nặng tăng hoặc giảm bất thường có thể là dấu hiệu cảnh báo bệnh đái tháo đường, do đường huyết cao kéo dài ảnh hưởng đến quá trình chuyển hóa năng lượng và hệ thần kinh chi phối dạ dày – ruột. Tuy nhiên, đây cũng là biểu hiện chung của nhiều bệnh lý khác như rối loạn tuyến giáp hay bệnh lý tiêu hóa nguyên phát, nên không thể tự kết luận tại nhà. Bài viết dưới đây phân tích cơ chế y khoa đằng sau các triệu chứng này, những dấu hiệu đi kèm cần lưu ý, và các xét nghiệm giúp chẩn đoán chính xác.

Vì sao rối loạn tiêu hóa và thay đổi cân nặng khiến nhiều người nghĩ đến bệnh tiểu đường?

Nhiều người khi thấy cơ thể sụt ký hoặc tăng cân không rõ nguyên nhân, đi kèm cảm giác đầy bụng, khó tiêu, buồn nôn kéo dài, thường lo lắng và tự hỏi liệu đây có phải khởi đầu của một bệnh lý mãn tính nguy hiểm. Cảm giác hoang mang này là hoàn toàn dễ hiểu, bởi cơ thể đang gửi đi những tín hiệu bất thường mà bản thân người bệnh không thể tự lý giải.

Trên thực tế, đái tháo đường là một trong những nguyên nhân có thể gây ra đồng thời cả hai nhóm triệu chứng này. Phần tiếp theo sẽ giải thích rõ cơ chế đứng sau mối liên hệ đó.

Đây có phải dấu hiệu của bệnh tiểu đường không?

Có thể. Rối loạn tiêu hóa kéo dài kèm thay đổi cân nặng bất thường là một trong những dấu hiệu cảnh báo bệnh đái tháo đường, do tình trạng thiếu hụt hoặc kháng insulin khiến cơ thể không sử dụng được glucose làm năng lượng, đồng thời đường huyết cao kéo dài có thể gây tổn thương thần kinh chi phối dạ dày. Tuy nhiên, triệu chứng này không đặc hiệu tuyệt đối cho đái tháo đường và cần xét nghiệm để chẩn đoán phân biệt với bệnh lý tuyến giáp hoặc bệnh lý tiêu hóa khác.

Các dấu hiệu đi kèm cần lưu ý thêm:

• Khát nước nhiều, uống nước liên tục

• Đi tiểu nhiều lần, kể cả ban đêm

• Mệt mỏi kéo dài dù nghỉ ngơi đầy đủ

• Nhìn mờ, thị lực thay đổi thất thường

• Vết thương lâu lành hơn bình thường

Cơ chế y khoa: Vì sao đái tháo đường ảnh hưởng đến cân nặng và hệ tiêu hóa?

Vì sao cân nặng thay đổi bất thường?

Ở người mắc đái tháo đường, cơ thể thiếu hụt insulin (type 1) hoặc đề kháng với insulin (type 2), khiến glucose không thể đi vào tế bào để chuyển hóa thành năng lượng. Khi đó, cơ thể buộc phải phân giải mỡ và cơ bắp dự trữ để bù đắp năng lượng, dẫn đến tình trạng sụt cân dù ăn uống bình thường hoặc thậm chí ăn nhiều hơn. Ngược lại, ở một số trường hợp kháng insulin giai đoạn đầu, tình trạng rối loạn chuyển hóa có thể khiến cân nặng tăng lên.

Vì sao hệ tiêu hóa bị ảnh hưởng?

Đường huyết cao kéo dài có thể gây tổn thương hệ thần kinh tự chủ, trong đó có dây thần kinh phế vị – bộ phận điều khiển hoạt động co bóp của dạ dày. Khi dây thần kinh này bị tổn thương, dạ dày co bóp kém hiệu quả, thức ăn di chuyển chậm xuống ruột, gây ra tình trạng gọi là liệt dạ dày (gastroparesis). Biểu hiện thường gặp gồm đầy hơi, buồn nôn, cảm giác no sớm, tiêu chảy hoặc táo bón xen kẽ.

Đây có chắc chắn là bệnh tiểu đường không? Các khả năng cần chẩn đoán phân biệt

Các triệu chứng rối loạn tiêu hóa và thay đổi cân nặng không phải là dấu hiệu đặc hiệu riêng cho đái tháo đường. Một số bệnh lý khác cũng có biểu hiện tương tự, bao gồm:

• Bệnh lý tuyến giáp: Cường giáp có thể gây sụt cân dù ăn nhiều, kèm tiêu chảy; suy giáp có thể gây tăng cân và táo bón.

• Bệnh lý tiêu hóa nguyên phát: Viêm loét dạ dày, hội chứng ruột kích thích hoặc các bệnh lý đường ruột khác cũng có thể gây rối loạn tiêu hóa kéo dài mà không liên quan đến chuyển hóa đường huyết.

Vì vậy, việc thăm khám và thực hiện xét nghiệm là bước cần thiết để xác định chính xác nguyên nhân, thay vì tự suy đoán dựa trên triệu chứng bề ngoài.

Cần làm các xét nghiệm gì để biết chính xác?

Để chẩn đoán hoặc loại trừ đái tháo đường, bác sĩ thường chỉ định một số xét nghiệm sau:

Người bệnh nên làm gì trong lúc chờ chẩn đoán?

Trong thời gian chưa có kết luận y khoa rõ ràng, người bệnh có thể áp dụng một số điều chỉnh đơn giản để giảm bớt khó chịu:

• Chia nhỏ bữa ăn trong ngày thay vì ăn 3 bữa lớn

• Ưu tiên thực phẩm dễ tiêu hóa, hạn chế đồ ăn nhiều dầu mỡ

• Ghi lại nhật ký cân nặng và triệu chứng để cung cấp thông tin đầy đủ cho bác sĩ

• Không tự ý sử dụng thuốc hoặc thực phẩm chức năng khi chưa có chỉ định

Đây chỉ là các biện pháp hỗ trợ tạm thời, không thay thế cho việc thăm khám chuyên khoa.

Góc nhìn từ Bác sĩ tại Phòng khám Đa khoa SIHG

Theo PGS.TS.BS. Huỳnh Kim Phượng - Chuyên khoa Nội Tổng Quát - Nội Tim Mạch - Phòng khám Đa khoa SIHG, tình trạng rối loạn tiêu hóa kéo dài đi kèm thay đổi cân nặng bất thường là dấu hiệu không nên chủ quan bỏ qua. Ngoài đái tháo đường, bác sĩ khuyến nghị người bệnh cần được tầm soát thêm các bệnh lý nội tiết khác như tuyến giáp, cũng như thăm khám chuyên khoa tiêu hóa để loại trừ các nguyên nhân thực thể. Việc chẩn đoán chính xác nguyên nhân là bước quan trọng để xây dựng phác đồ theo dõi cá thể hóa, phù hợp với tình trạng sức khỏe riêng của từng người.

Khi có các dấu hiệu nghi ngờ nêu trên, người bệnh nên đến cơ sở y tế uy tín như Phòng khám Đa khoa SIHG để được thăm khám chuyên khoa Nội tiết và Tiêu hóa, thực hiện các xét nghiệm cần thiết và nhận tư vấn phù hợp từ đội ngũ bác sĩ giàu kinh nghiệm.

Cố vấn chuyên môn cho bài viết

PGS.TS.BS. Huỳnh Kim Phượng là Bác sĩ chuyên khoa Nội tổng quát – Nội Tim mạch với hơn 35 năm kinh nghiệm trong thăm khám, chẩn đoán và điều trị. Bác sĩ nguyên là Trưởng khoa Trung tâm Chăm sóc Sức khỏe theo yêu cầu – Bệnh viện Chợ Rẫy. Hiện Bác sĩ đang là giảng viên thỉnh giảng tại Đại học Y Dược TP.HCM đồng thời là giám đốc y khoa tại Phòng khám Đa khoa SIHG Quận 7.