Khi cầm trên tay kết quả siêu âm tim với chẩn đoán "Hở van động mạch chủ" kèm theo các con số như 1/4, 2/4 hay 3/4, nhiều người không khỏi lo lắng. Thực tế, các chỉ số này là thang đo giúp bác sĩ đánh giá mức độ nghiêm trọng của việc máu trào ngược từ động mạch chủ về buồng tim. Hiểu đơn giản, mức độ 1/4 thường là nhẹ và ít đáng ngại, trong khi mức độ 3/4 và 4/4 cảnh báo tình trạng nghiêm trọng, đòi hỏi sự theo dõi y tế sát sao để ngăn ngừa biến chứng suy tim. Việc hiểu đúng ý nghĩa của từng cấp độ sẽ giúp bệnh nhân chủ động hơn trong việc bảo vệ sức khỏe trái tim.

Hở van động mạch chủ là gì? Cơ chế hoạt động của van tim

Để hiểu về bệnh lý này, trước hết chúng ta cần hình dung vai trò của van động mạch chủ. Đây được xem như "cánh cửa một chiều" nằm giữa tâm thất trái (buồng bơm máu chính của tim) và động mạch chủ (mạch máu lớn nhất đưa máu đi nuôi cơ thể).

Ở người bình thường, khi tim co bóp, van này mở ra để máu đi vào động mạch chủ. Khi tim giãn ra để nhận máu mới, van đóng chặt lại, ngăn không cho máu chảy ngược về tim.

Hở van động mạch chủ xảy ra khi "cánh cửa" này đóng không kín. Hệ quả là mỗi khi tim nghỉ, một lượng máu thay vì đi nuôi cơ thể lại bị trào ngược trở lại buồng tâm thất trái.

Tình trạng này buộc tim phải hoạt động nhiều hơn. Tâm thất trái vừa phải bơm lượng máu bình thường, vừa phải bơm thêm lượng máu bị trào ngược về. Về lâu dài, sự gắng sức liên tục này có thể dẫn đến giãn buồng tim và suy giảm chức năng tim.

Ý nghĩa chi tiết các mức độ hở van động mạch chủ 1/4, 2/4, 3/4

Các con số 1/4, 2/4, 3/4, 4/4 là kết quả đánh giá trên siêu âm Doppler màu, phản ánh lượng máu và vận tốc dòng máu trào ngược qua van. Mức độ càng cao, lượng máu trào ngược càng nhiều và ảnh hưởng đến tim càng lớn.

Hở van động mạch chủ 1/4 (Hở nhẹ)

Đây là mức độ hở van nhẹ nhất, đôi khi còn được gọi là hở sinh lý. Ở giai đoạn này, lượng máu trào ngược về tim rất ít và không đáng kể.

Hầu hết các trường hợp hở van 1/4 không gây ra bất kỳ triệu chứng nào. Bệnh nhân thường chỉ tình cờ phát hiện khi đi kiểm tra sức khỏe tổng quát hoặc siêu âm tim vì một lý do khác.

Ở mức độ này, cấu trúc và chức năng tim thường chưa bị ảnh hưởng. Lời khuyên chung là Bệnh nhân chưa cần can thiệp điều trị đặc biệt nhưng cần duy trì lối sống lành mạnh và kiểm tra định kỳ theo chỉ định của bác sĩ.

Hở van động mạch chủ 2/4 (Hở trung bình)

Khi bệnh tiến triển đến mức độ 2/4, lượng máu trào ngược đã nhiều hơn đáng kể so với mức độ 1/4. Lúc này, tim bắt đầu phải chịu một tải trọng nhất định để bù đắp lượng máu thiếu hụt.

Nhiều Bệnh nhân ở giai đoạn này vẫn có thể chưa cảm thấy mệt mỏi rõ rệt trong các hoạt động thường ngày. Tuy nhiên, đây là giai đoạn "bước đệm" quan trọng.

Bệnh nhân cần được theo dõi sát sao hơn, thường là siêu âm tim kiểm tra mỗi 6 tháng đến 1 năm một lần. Việc này giúp bác sĩ đánh giá xem mức độ hở có tiến triển hay không và buồng tim có dấu hiệu giãn ra hay chưa.

Tuy nhiên, nếu bệnh tiếp tục diễn tiến âm thầm mà không được kiểm soát, nó sẽ chuyển sang các giai đoạn nặng hơn với những nguy cơ thực sự đối với sức khỏe.

Hở van động mạch chủ 3/4 (Hở nặng)

Ở mức độ 3/4, lượng máu trào ngược từ động mạch chủ về thất trái là rất lớn. Đây là gánh nặng thực sự cho tim, buộc cơ tim phải giãn ra và dày lên để chứa và bơm đi lượng máu dư thừa này.

Bệnh nhân ở giai đoạn này thường bắt đầu xuất hiện các dấu hiệu lâm sàng rõ rệt. Cảm giác mệt mỏi khi gắng sức, khó thở khi leo cầu thang hay làm việc nặng trở nên thường xuyên hơn. Nguy cơ tiến triển đến suy tim và giãn buồng thất trái ở mức độ này là rất cao nếu không được điều trị và quản lý tốt.

Hở van động mạch chủ 4/4 (Hở rất nặng)

Đây là tình trạng nghiêm trọng nhất của bệnh. Lượng máu trào ngược ồ ạt gây áp lực khổng lồ lên buồng tim trái.

Bệnh nhân có nguy cơ cao đối mặt với các biến chứng cấp tính như suy tim cấp, phù phổi cấp hoặc thậm chí là đột tử. Mức độ 4/4 đòi hỏi sự can thiệp y tế tích cực và giám sát chặt chẽ từ bác sĩ chuyên khoa Tim mạch để bảo toàn tính mạng và chức năng tim cho Bệnh nhân.

Nguyên nhân gây hở van động mạch chủ thường gặp là gì?

Tình trạng hở van có thể xuất phát từ những bất thường bẩm sinh hoặc các bệnh lý mắc phải trong quá trình sinh sống. Hiểu rõ nguyên nhân giúp việc phòng ngừa và điều trị hiệu quả hơn.

Một số nguyên nhân chính bao gồm:

• Bẩm sinh: Phổ biến nhất là van động mạch chủ chỉ có 2 lá van thay vì 3 lá như người bình thường, khiến van đóng không kín.

• Di chứng thấp tim: Tình trạng viêm nhiễm từ nhỏ gây sẹo, co rút hoặc dính các lá van khi trưởng thành.

• Cao huyết áp mãn tính: Đặc biệt phổ biến ở nhóm người trung niên và cao tuổi tại các đô thị lớn. Áp lực máu cao liên tục làm giãn gốc động mạch chủ, kéo các lá van ra xa nhau gây hở.

• Thoái hóa van do tuổi tác: Quá trình lão hóa khiến van bị xơ hóa, vôi hóa, làm giảm độ mềm mại và khả năng đóng kín.

• Các bệnh lý khác: Như viêm nội tâm mạc nhiễm trùng (vi khuẩn tấn công phá hủy van), phình hoặc bóc tách động mạch chủ.

Hở van động mạch chủ có nguy hiểm không?

Mức độ nguy hiểm của bệnh phụ thuộc trực tiếp vào độ hở (3/4, 4/4 nguy hiểm hơn nhiều so với 1/4) và tốc độ tiến triển của bệnh. Nếu không được kiểm soát, hở van động mạch chủ nặng sẽ dẫn đến những biến chứng nghiêm trọng.

Biến chứng phổ biến và đáng lo ngại nhất là suy tim trái. Do phải làm việc quá sức trong thời gian dài, cơ tim dần suy yếu và mất khả năng bơm máu hiệu quả đi nuôi cơ thể.

Kèm theo đó là tình trạng giãn buồng tim. Tâm thất trái buộc phải to ra để chứa lượng máu trào ngược, làm thay đổi cấu trúc tim và khó hồi phục.

Ngoài ra, Bệnh nhân còn đối mặt với nguy cơ rối loạn nhịp tim (như rung nhĩ) và dễ bị viêm nội tâm mạc nhiễm trùng hơn do dòng máu xoáy bất thường tạo điều kiện cho vi khuẩn bám vào van tim bị tổn thương.

Khi nào người bị hở van tim cần đi khám bác sĩ ngay?

Đối với những người đã biết mình bị hở van tim nhẹ, hoặc những người có yếu tố nguy cơ cao (như tăng huyết áp, người lớn tuổi), cần đặc biệt chú ý đến những thay đổi của cơ thể.

Hãy đến gặp bác sĩ chuyên khoa Tim mạch ngay nếu bạn xuất hiện các triệu chứng cảnh báo sau:

• Khó thở ngày càng tăng, đặc biệt là khi nằm đầu bằng hoặc khó thở kịch phát về đêm khiến bạn phải ngồi dậy để thở.

• Xuất hiện các cơn đau tức ngực, cảm giác đè nặng vùng ngực trái, đặc biệt khi gắng sức.

• Cảm giác hồi hộp, đánh trống ngực mạnh, nhịp tim không đều.

• Từng bị ngất xỉu hoặc thường xuyên cảm thấy choáng váng, xây xẩm mặt mày.

• Có dấu hiệu phù ở hai chi dưới, đặc biệt là vùng mắt cá chân vào cuối ngày.

Lời khuyên của PGS.TS.BS Huỳnh Kim Phượng về lối sống cho người hở van động mạch chủ

Bên cạnh việc tuân thủ chỉ định của bác sĩ, một lối sống khoa học đóng vai trò nền tảng trong việc làm chậm tốc độ tiến triển của bệnh, đặc biệt ở giai đoạn hở nhẹ và trung bình.

• Chế độ ăn uống: Nguyên tắc vàng là giảm mặn (hạn chế muối) để tránh giữ nước, giảm gánh nặng cho tim và kiểm soát huyết áp. Nên tăng cường rau xanh, trái cây và hạn chế các chất béo xấu từ mỡ động vật, đồ chiên rán.

• Vận động hợp lý: Tập thể dục đều đặn rất tốt cho tim mạch, nhưng cần chọn cường độ phù hợp. Đi bộ, yoga nhẹ nhàng là những lựa chọn tốt. Đối với mức độ hở từ 3/4 trở lên, cần tránh tuyệt đối các hoạt động gắng sức quá mức hoặc mang vác vật nặng.

• Vệ sinh răng miệng: Điều này nghe có vẻ không liên quan nhưng lại rất quan trọng. Vi khuẩn từ các bệnh lý răng miệng có thể xâm nhập vào máu và gây viêm nội tâm mạc, làm hỏng van tim nhanh chóng. Hãy giữ răng miệng sạch sẽ và khám nha khoa định kỳ.

• Kiểm soát bệnh nền: Nếu bạn mắc kèm tăng huyết áp hoặc đái tháo đường, việc giữ các chỉ số này ở mức ổn định là yếu tố then chốt để bảo vệ van tim không bị tổn thương thêm.

Kết luận

Hở van động mạch chủ thường diễn tiến âm thầm trong nhiều năm. Do đó, việc tầm soát định kỳ, đặc biệt với những người sinh sống tại các khu vực phát triển như Quận 7, TP.HCM, nơi nhịp sống và áp lực công việc cao, là rất cần thiết.

Siêu âm tim Doppler màu là phương pháp chẩn đoán hình ảnh không xâm lấn, an toàn và hiệu quả nhất hiện nay để xác định chính xác mức độ hở van 1/4, 2/4 hay 3/4.

Tại Phòng khám Đa khoa SIHG, quy trình siêu âm tim được thực hiện bởi các chuyên gia giàu kinh nghiệm, cùng hệ thống máy móc hiện đại giúp đánh giá chi tiết cấu trúc và chức năng tim. Việc thăm khám và tư vấn trực tiếp với các chuyên gia đầu ngành, như PGS.TS.BS Huỳnh Kim Phượng - Chuyên khoa Tim Mạch tại SIHG, sẽ giúp Bệnh nhân có được phác đồ theo dõi và quản lý bệnh phù hợp nhất, mang lại sự an tâm cho sức khỏe trái tim của bạn và gia đình.

Cố vấn chuyên môn cho bài viết

PGS.TS.BS. Huỳnh Kim Phượng là Bác sĩ chuyên khoa Nội tổng quát – Nội Tim mạch với hơn 35 năm kinh nghiệm trong thăm khám, chẩn đoán và điều trị.
Bác sĩ nguyên là Trưởng khoa Trung tâm Chăm sóc Sức khỏe theo yêu cầu – Bệnh viện Chợ Rẫy, 
Hiện Bác sĩ đang giảng dạy tại Đại học Y Dược TP.HCM, Đại học Y Phạm Ngọc Thạch và Đại học Y Dược Cần Thơ đồng thời là giám đốc y khoa tại Phòng khám Đa khoa SIHG Quận 7.