Trong cấu tạo kỳ diệu của trái tim, các van tim đóng vai trò như những cánh cửa một chiều linh hoạt. Chúng mở ra để máu lưu thông và đóng lại kịp thời để ngăn dòng chảy ngược. Tuy nhiên, khi "cánh cửa" van 3 lá gặp trục trặc, quy trình tuần hoàn khép kín này bị phá vỡ, tạo ra gánh nặng lớn lên cơ tim theo thời gian.

Hở van tim 3 lá là gì? Cấu trúc và cơ chế hoạt động

Để hiểu rõ về bệnh, trước tiên chúng ta cần hình dung vị trí của van 3 lá. Đây là cấu trúc ngăn cách giữa tâm nhĩ phải (buồng tim phía trên bên phải) và tâm thất phải (buồng tim phía dưới bên phải).

Cấu tạo và chức năng của van 3 lá trong tim

Ở một trái tim khỏe mạnh, máu nghèo oxy từ cơ thể sẽ đổ về tâm nhĩ phải. Khi van 3 lá mở ra, máu chảy xuống tâm thất phải. Sau đó, van này đóng chặt lại để tâm thất phải bơm máu lên phổi trao đổi oxy.

Quá trình này diễn ra nhịp nhàng theo từng nhịp đập của tim. Van 3 lá với cấu tạo gồm 3 lá van mỏng nhưng dẻo dai, được giữ cố định bởi các dây chằng, đảm bảo dòng máu chỉ đi theo một chiều duy nhất.

Hiện tượng trào ngược dòng máu xảy ra như thế nào?

Hở van tim 3 lá xảy ra khi các lá van đóng không khít. Lúc này, khi tâm thất phải co bóp để đẩy máu lên phổi, một phần máu sẽ bị lọt qua khe hở và trào ngược lại tâm nhĩ phải.

Tình trạng này buộc tim phải làm việc nhiều hơn để bù đắp lượng máu bị thiếu hụt. Dựa trên mức độ hở (nhẹ, trung bình, nặng) và áp lực dòng máu trào ngược, bác sĩ sẽ đánh giá được tình trạng bệnh lý. Ban đầu, cơ thể có thể tự điều chỉnh nên bệnh nhân ít cảm nhận được sự thay đổi. Nhưng về lâu dài, sự quá tải thể tích này sẽ gây ra những hệ lụy đáng kể cho sức khỏe.

Triệu chứng hở van tim 3 lá thường gặp biểu hiện ra sao?

Đa số các trường hợp hở van nhẹ thường không có triệu chứng rõ ràng và chỉ vô tình được phát hiện khi đi kiểm tra sức khỏe tổng quát. Tuy nhiên, khi mức độ hở tiến triển nặng hơn, cơ thể sẽ bắt đầu "lên tiếng" thông qua các dấu hiệu cảnh báo.

Các dấu hiệu cơ năng dễ nhận biết

Bệnh nhân thường cảm thấy sức khỏe giảm sút mà không rõ nguyên nhân. Các biểu hiện ban đầu có thể mơ hồ, dễ nhầm lẫn với sự mệt mỏi thông thường:

• Khó thở: Đây là triệu chứng điển hình nhất. Bệnh nhân cảm thấy hụt hơi khi leo cầu thang, vận động mạnh hoặc thậm chí là khó thở khi nằm đầu bằng.

• Mệt mỏi triền miên: Do lượng máu bơm lên phổi để lấy oxy bị giảm sút, cơ thể không nhận đủ dưỡng chất cần thiết, dẫn đến tình trạng uể oải, kiệt sức nhanh chóng.

• Hồi hộp, đánh trống ngực: Cảm giác tim đập mạnh, thình thịch trong lồng ngực hoặc nhịp tim không đều (loạn nhịp) là phản ứng của tim khi phải gắng sức co bóp.

Các dấu hiệu thực thể liên quan đến ứ trệ tuần hoàn

Khi tình trạng hở van kéo dài gây suy tim phải, máu sẽ bị ứ trệ tại các cơ quan ngoại vi. Lúc này, các dấu hiệu bên ngoài trở nên rõ rệt hơn:

• Phù nề: Bạn có thể nhận thấy bàn chân, mắt cá chân hoặc cẳng chân bị sưng lên, ấn vào thấy lõm. Triệu chứng này thường nặng hơn vào buổi chiều và giảm nhẹ vào buổi sáng.

• Tĩnh mạch cổ nổi: Quan sát vùng cổ có thể thấy các mạch máu nổi rõ và đập theo nhịp tim, đặc biệt khi nằm.

• Đầy tức bụng, ăn không ngon: Do máu ứ trệ tại gan và hệ tiêu hóa, bệnh nhân thường có cảm giác chướng bụng, khó tiêu hoặc đau tức vùng hạ sườn phải.

Hở van tim 3 lá có nguy hiểm không? Những biến chứng đi kèm là gì.

Câu trả lời ngắn gọn là: Có, nếu bệnh ở mức độ nặng hoặc đi kèm với các bệnh lý tim mạch khác. Sự trào ngược dòng máu kéo dài không chỉ ảnh hưởng tại chỗ mà còn gây tác động dây chuyền lên toàn bộ hệ thống tuần hoàn.

Suy tim phải - Hậu quả phổ biến nhất

Đây là biến chứng thường gặp nhất. Hãy tưởng tượng tâm thất phải giống như một máy bơm nước. Khi van bị hở, máy bơm này phải hoạt động với công suất gấp đôi để vừa bơm máu lên phổi, vừa bù lại lượng máu bị trào ngược.

Theo thời gian, cơ tim thất phải sẽ bị giãn ra và suy yếu, mất dần khả năng co bóp hiệu quả. Suy tim phải khiến bệnh nhân suy giảm khả năng vận động nghiêm trọng và ảnh hưởng lớn đến chất lượng cuộc sống.

Rung nhĩ và các rối loạn nhịp tim khác

Sự giãn nở của tâm nhĩ phải do chứa quá nhiều máu là điều kiện thuận lợi cho các rối loạn nhịp tim xuất hiện.

• Rung nhĩ: Là tình trạng tâm nhĩ rung lên hỗn loạn thay vì co bóp nhịp nhàng. Điều này không chỉ làm giảm hiệu suất bơm máu mà còn làm tăng nguy cơ hình thành cục máu đông.

• Nếu cục máu đông di chuyển, nó có thể gây tắc mạch phổi hoặc các biến cố tim mạch nguy hiểm khác.

Xem thêm: Rung nhĩ là gì?

Tăng áp động mạch phổi và xơ gan tim

Mối liên hệ giữa tim và các cơ quan khác vô cùng mật thiết. Khi áp lực trong buồng tim phải tăng cao, nó sẽ dội ngược trở lại hệ thống tĩnh mạch.

• Tăng áp phổi: Máu ứ lại tại phổi gây khó thở dữ dội.

• Xơ gan tim: Gan bị sung huyết kéo dài dẫn đến tổn thương tế bào gan và xơ hóa. Đây là một biến chứng mãn tính (lưu ý: bệnh lý kéo dài) khó hồi phục nếu không giải quyết được nguyên nhân từ tim.

Nguyên nhân gây hở van 3 lá là gì? Ai là người có nguy cơ cao?

Hở van 3 lá hiếm khi là một bệnh lý đơn độc mà thường là hậu quả của các vấn đề sức khỏe khác. Việc xác định chính xác nguyên nhân giúp bác sĩ có hướng tư vấn phù hợp nhất.

Nguyên nhân bẩm sinh và bệnh lý nền

Một số ít trường hợp sinh ra đã có cấu trúc van tim bất thường.

• Bệnh Ebstein: Một dị tật bẩm sinh hiếm gặp, trong đó van 3 lá nằm thấp hơn vị trí bình thường, khiến lá van bị biến dạng và hoạt động kém hiệu quả. (Lưu ý: Phần này có thể phát triển thành một bài viết chuyên sâu riêng về Bệnh Ebstein. Trong bài này chúng ta chỉ đề cập khái quát).

• Tiền sử bệnh lý: Những người từng bị thấp tim (sốt rheumatic) hoặc viêm nội tâm mạc nhiễm khuẩn cũng có nguy cơ cao bị tổn thương lá van, dẫn đến hở van về sau.

Hở van thứ phát do các bệnh tim mạch khác

Trên thực tế, đa số các ca hở van 3 lá là thứ phát (còn gọi là hở van cơ năng). Điều này có nghĩa là cấu trúc lá van hoàn toàn bình thường, nhưng vòng van bị giãn rộng do buồng tim bị giãn.

Nguyên nhân thường xuất phát từ:

• Tăng áp lực động mạch phổi.

• Suy tim trái hoặc các bệnh lý van tim bên trái (như hở/hẹp van 2 lá, van động mạch chủ).

• Bệnh cơ tim giãn nở.

Nhóm đối tượng có nguy cơ cao bao gồm người lớn tuổi, người có tiền sử bệnh tim mạch lâu năm hoặc người mắc các bệnh phổi mãn tính.

Khi nào bệnh nhân cần đi gặp bác sĩ chuyên khoa tim mạch?

Đừng đợi đến khi các triệu chứng trở nên trầm trọng mới tìm kiếm sự trợ giúp y tế. Sự chủ động thăm khám định kỳ là yếu tố quyết định hiệu quả bảo vệ sức khỏe tim mạch.

Các dấu hiệu cảnh báo cần thăm khám ngay

Bạn cần đặt lịch hẹn với bác sĩ chuyên khoa ngay lập tức nếu nhận thấy cơ thể có những thay đổi bất thường sau:

• Cảm thấy khó thở tăng dần, ngay cả khi làm những việc nhẹ nhàng hàng ngày.

• Tình trạng phù chân, nặng chân không thuyên giảm dù đã nghỉ ngơi hoặc kê cao chân.

• Thường xuyên bị ngất xỉu, hoa mắt chóng mặt hoặc đau tức ngực không rõ nguyên nhân.

• Nhịp tim đập nhanh, dồn dập kéo dài kèm theo cảm giác hồi hộp, lo âu.

Tầm quan trọng của việc chẩn đoán và theo dõi định kỳ

Tại cơ sở y tế, bác sĩ sẽ không chỉ nghe tim mà còn chỉ định các phương pháp cận lâm sàng cần thiết. Trong đó, siêu âm tim là phương pháp "vàng" giúp chẩn đoán xác định hở van 3 lá.

Siêu âm tim giúp bác sĩ quan sát rõ hình thái van, đo lường mức độ hở và đánh giá áp lực động mạch phổi. Ngoài ra, điện tâm đồ (ECG) cũng giúp phát hiện các rối loạn nhịp tim đi kèm. Việc tuân thủ lịch tái khám định kỳ (thường là 6 tháng hoặc 1 năm/lần tùy mức độ) giúp bác sĩ theo dõi sát sao tiến triển của bệnh để có điều chỉnh kịp thời.

Lời khuyên từ PGS.TS.Bs Huỳnh Kim Phượng

Với kinh nghiệm hơn 35 năm trong lĩnh vực Nội khoa và Tim mạch, PGS.TS.BS Huỳnh Kim Phượng nhận định rằng lối sống đóng vai trò cực kỳ quan trọng trong việc kiểm soát bệnh, bên cạnh việc tuân thủ chỉ định của bác sĩ.

Dưới đây là những nguyên tắc "vàng" bệnh nhân cần ghi nhớ:

• Chế độ ăn giảm mặn: Muối giữ nước trong cơ thể, làm tăng gánh nặng cho tim và khiến tình trạng phù nề tồi tệ hơn. Hãy tập thói quen ăn nhạt, hạn chế chấm thêm nước mắm, muối khi ăn.

• Vận động vừa sức: Không nên nằm một chỗ vì sợ bệnh. Các bài tập nhẹ nhàng như đi bộ, yoga, thiền giúp lưu thông máu tốt hơn. Tuy nhiên, cần tránh các môn thể thao đối kháng hoặc gắng sức quá mức.

• Kiểm soát cân nặng: Giảm cân nếu béo phì giúp giảm áp lực lên hệ tim mạch.

• Tuyệt đối không tự ý dùng thuốc: Việc sử dụng thuốc điều trị cần tuân thủ nghiêm ngặt phác đồ của bác sĩ chuyên khoa. Không tự ý mua thuốc nam, thuốc bắc hoặc ngừng thuốc khi thấy triệu chứng thuyên giảm.

Kết luận

Hở van tim 3 lá tuy có thể gây ra những biến chứng nguy hiểm như suy tim, xơ gan tim mãn tính, nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát được nếu phát hiện sớm và điều chỉnh lối sống tích cực. Một trái tim khỏe mạnh bắt đầu từ sự quan tâm đúng mực của chính bạn ngày hôm nay.

Nếu bạn hoặc người thân có các dấu hiệu nghi ngờ về tim mạch, đừng ngần ngại tìm đến các cơ sở y tế uy tín để được tư vấn chuyên sâu. Đội ngũ chuyên gia giàu kinh nghiệm sẽ giúp bạn lập kế hoạch bảo vệ sức khỏe trái tim một cách tốt nhất.

Cố vấn chuyên môn cho bài viết

PGS.TS.BS. Huỳnh Kim Phượng là Bác sĩ chuyên khoa Nội tổng quát – Nội Tim mạch với hơn 35 năm kinh nghiệm trong thăm khám, chẩn đoán và điều trị.
Bác sĩ nguyên là Trưởng khoa Trung tâm Chăm sóc Sức khỏe theo yêu cầu – Bệnh viện Chợ Rẫy, 

Hiện Bác sĩ đang giảng dạy tại Đại học Y Dược TP.HCM, Đại học Y Phạm Ngọc Thạch và Đại học Y Dược Cần Thơ đồng thời là giám đốc y khoa tại Phòng khám Đa khoa SIHG Quận 7.